قراضه طبيعيات - ابن سينا - الصفحة ٦٣ - ٦- وضع و ترتيب كتاب

مصنّفان ايران معمول بوده چنانكه ظفرنامه منسوب ببزرگمهر [١] و رساله شش فصل ابو جعفر محمد بن ايوب طبرى در اسطرلاب و كتاب التفهيم لاوائل صناعة التنجيم‌ [٢] ابو ريحان بيرونى و قصيده حكيم ابو الهيثم احمد بن حسن جوزجانى كه ميخواست خود آن را شرح كند و پيش از رسيدن بمقصود عمرش پايان يافت‌ [٣] و كتاب غرائب الحساب و عجائب الحسّاب حكيم ابو معين ناصر بن خسرو مشتمل بر دويست مسأله حسابى‌ [٤] و كتاب گشايش و رهايش حكيم ناصر [٥] و رساله در حقيقت و كيفيّت سلسله موجودات و تسلسل اسباب و مسبّبات‌ [٦] نيز بر طريق سؤال و جواب ساخته شده است‌ [٧]

[١] - چاپ نگارنده (در سلسله انتشارات انجمن آثار ملى شماره ١٥) ص ١- ٢٣.

[٢] - «و اين يادگار هم چنين كردم مر ريحانه بنت الحسين الخوارزمى را كه خواهنده او بود بر طريق پرسيدن و جواب دادن بر رويى كه خوبتر بود و صورت بستن آن آسانتر.» التفهيم (چاپ آقاى همائى) ص ٢.

[٣] - رش: ناصر خسرو جامع الحكمتين (چاپ استاد هنرى كربين و آقاى دكتر محمد معين)؛ مقاله يك قصيده فلسفى فارسى، بقلم نگارنده (مجله يغما سال چهارم ص ١٧٦- ١٧٩).

[٤] - رش: جامع الحكمتين ص ٣٠٧- ٣٠٨.

[٥] - چاپ آقاى سعيد نفيسى.

[٦] - چاپ آقاى دكتر موسى عميد (در سلسله انتشارات انجمن آثار ملى شماره ١٧).

مؤلف گويد: «بر طريق سؤال و جواب ايراد كرده شد تا بتفهم نزديكتر باشد.».

[٧] - اين شيوه در فرهنگ يونانى و هندى و اسلامى نظاير بسيار دارد، رش: كتاب مسائل طبيعى معروف به مابال منسوب به ارسطو و تفسير آن از يحيى نحوى (كتاب الفهرست ص ٢٥٤؛ طبقات الاطباء ج ١ ص ٦٩)؛ كتاب پاتنجلى ترجمه ابو ريحان بيرونى؛ رسالات ابو زيد حنين بن اسحاق عبادى بر طريق سؤال و جواب در تعليم اصول طب (طبقات الاطباء ج ١ ص ١٩٨) و كتاب المسائل فى العين از همو (ايضا ج ١ ص ١٩٨ و ميلى، علم عرب ص ٧٥ يادداشت ١١) و اختصارى از ستة عشر جالينوس ازو (ايضا ص ١٩٨) و چند فقره ديگر از اين نوع كتب او (در همين موضع و صفحه بعد). كه حنين اكثر آنها را براى تعليم فرزندانش ساخته بوده است (ايضا).