٣- ماخذ كتاب: مؤلف قراضه طبيعيّات در مقدمه كتاب خود (ص ٣- ٤) گفته است كه: «اين خادم ... قصد كرد تا از آنچ ديگران بگفته‌اند اندرين كتاب نيارد مگر چيزى كه آن مقدمه سازد مسأله ديگر را و يا بر سبيل اتفاق اندر افتد.» و بدين سبب وى از نقل آراء و اقوال دانشمندان ديگر خوددارى كرده و كوشيده است كه سخن در كلى طبيعيّات كه آسان‌تر است نگويد و بمسائل جزوى بپردازد [٢] و سخن تازه و نو بگويد [٣] با اين همه، چون موضوع كتاب مباحث مختلف علوم طبيعى است و در عصر مؤلف پايه مطالعات طبيعى بر كتب متقدمان خاصه بر تأليفات دانشمندان يونانى و بوجه اخص بر مؤلفات ارسطو (٣٨٤- ٣٢٢ ق. م.) و علماء مشّاء بود، غالب آراء مؤلف نيز مبتنى بر تأليفات ارسطو و بقراط (متولد در حدود سال ٤٦٠- ق. م.) و ارشميدس (٢٨٧- ٢١٢ ق. م.) و جالينوس (١٣١- ٢٠١ م.) است. ناگفته نماند كه در بعض موارد صاحب كتاب از ميان آراء مختلف علمى در يك مبحث، حسن انتخاب نشان نداده و راى مرجوح را اختيار كرده است‌ [٤].

مؤلّف باحتمال قريب بيقين از كتاب ابو ريحان بيرونى در باب تعيين‌

[١] - رش: ابو الحسن بيهقى، تتمه صوان الحكمه ص ١٢١.

[٢] - رش: ص ٥.

[٣] - رش: ص ٥.

[٤] - مثلا در رأى مربوط برؤيت يا ديدار، رش: ص ٣٢- ٣٣ و ص ٩٨- ١٠٠ و حواشى متعلق بآن.