قراضه طبيعيات - ابن سينا - الصفحة ٣٠ - ٤- كتابهاى علمى و فنى بزبان فارسى
كاكويه امير اصفهان [١] نيز بسهم خود در ترويج و انتشار زبان فارسى كوشيدند.
پيشرفت زبان فارسى و پراكنده شدن كتب علمى و فنى در مراكز مهم اجتماعى ايران مانند شهرهاى خراسان و شهر رى و اصفهان و همدان و شيراز و كرمان در عصر سلجوقيان [٢] كه قدرت بيشتر و قلمرو حكومت وسيعتر حاصل كردند همچنان ادامه يافت، در اين اعصار است كه جمعى از رجال سياسى ايران و مصنفان علوم و آداب صريحا باستعمال زبان ملّى و بضرورت تأليف كتابهاى فارسى كه منفعت آن عام باشد و ترجمه كتابها از عربى بفارسى سفارش مىكنند و ما چند فقره از آن اقوال را براى نمونه در اينجا نقل مىكنيم:
[١] - در عصر اين امير و بدستور وى شيخ رئيس ابو على سينا بتصنيف كتاب دانش رگ و دانشنامه علائى پرداخته و ترجمه و شرح قصه حىّ بن يقظان نيز بامر او انجام گرفته است.
[٢] - در عهد عميد الملك ابو نصر محمد بن منصور بن محمد كندرى (متولد در ٤١٥ و مقتول در ٤٥٦ هجرى) وزير طغرل بك و الب ارسلان كه خود مردى اديب و فاضل و ادبپرور بود (رش: عماد الدين كاتب، تاريخ السلجوقية ص ١٠ و ٢٩ و بعد؛ ياقوت، معجم الادباء ج ٥ ص ١٢٤- ١٢٧؛ سلجوقنامه ظهير الدين نيشابورى ص ٢٣- ٢٤؛ هند و شاه بن سنجر، تجارب السلف ص ٢٦١- ٢٦٦؛ ابن خلكان، وفيات الاعيان در حرف ميم) ديوان رسالت را بفارسى برگردانيدند و آن زبان در تحريرات و مكاتبات و ترسلات رسمى جاى عربى را گرفت ولى خواجه نظام الملك در اين كار مسامحه نمود. قسمتى از رسائل رسمى عهد سلجوقى بزبان فارسى بدست ما رسيده است (رش: عتبة الكتبة بقلم منتجب الدين بديع اتابك جوينى؛ علامه قزوينى، بيست مقاله ج ٢ ص ١٥٦- ١٦٢؛ ايضا، تعليقات بر نصف اول كتاب لباب الالباب ص ٣٠٩- ٣١٧؛ سيف الدين عقيلى، آثار الوزراء (نسخه خطى مجلس ص ١٣٦:
مثال سلطان سنجر بسلطان محمود بن محمد بن ملكشاه از منشآت عثمان بن نظام الملك؛ نامه حسن صباح بسلطان جلال الدين ملكشاه سلجوقى (هشت مقاله آقاى نصر اللّه فلسفى) و غيره.