پس ميفرمايند: مِنْ شَرِّ الْوَسْواسِ الْخَنَّاسِ‌. وسواس عبارت از قوائى‌ [١] است كه وسوسه از آنها پديد ميگردد [و] آن قوه متخيّله است بوفق صورتى كه دارد، كه در نفس حيوانى مستعمل است‌ [٢]. يعنى عمل مينمايند، پس حركات قوه متخيّله و نفس حيوانى بمخالفه يكديگر است.

پس روى نفس حيوانى بطرف مبادى ميباشد كه او از آن جدا گشته و درين محل رسيده. امّا قوه متخيّله نيست كه بوسوسه پردازد مگر در سينه آنها هنگامى [كه‌] بفكر مواداند و بعلايق مى‌پردازند [٣]. پس برين حالشان ميگذرد، و بر فكرشان مزيد ميكند واوها [٤] را بمرتبه خنس درمى‌آورد. پس خنس اين قوه متخيّله بحركت بالعكس است، بخلاف حركت نفس.

بعد از آن ميفرمايد: يُوَسْوِسُ فِي صُدُورِ النَّاسِ‌. معنى اين كلام [آنست كه‌] خناسى كه عبارت از قوه متخيّله است، نيست كه بوسوسه بپردازد [٥] مگر در سينه‌هائى كه مطيّه نفس انسانى‌اند. زيرا مقرر است [كه‌] متعلّق اوّل جهت نفس انسانى قلب است، و بتوسط ايشان ثبوت قوى‌

[١] در اصل عربى مفرد است: هذه القوّه التى.

[٢] اصل عربى: «بحسب صيرورتها مستعملة للنفس الحيوانيّة». جامع البدائع، ص ٣١

[٣] متن عربى: «فالقوة المتخيّله اذا جذبتها الى الاشتغال بالمادة و علائقها فتلك القوة تخنس، اى تتحرك، بالعكس و تجذب النفس الانسانية الى العكس». جامع البدائع، ص ٣١.

[٤] در اصل چنين است. شايد: اوهام را.

[٥] اصل عربى: «معناه ان الخنّاس هو القوة المتخيله انما يوسوس فى الصدور ...» جامع البدائع، ص ٣١