عناوین الاحکام؛ ترجمه وشرح متن لمعه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣١ - تعيين حريم براى املاك

ترجمه:

ز: امام عليه السّلام حاصل زمين‌هاى مفتوحة عنوة را صرف مصالح مسلمين مى‌فرمايند. [١]

ح: فروش اراضى مفتوحة عنوة جايز نيست چنانچه هبه و وقف و نقل دادنش به اسباب ديگر مشروع نمى‌باشد.

ولى برخى از فقهاء فرموده‌اند:

اين اراضى را مى‌توان به تبع آثارى كه در آنها است بيع يا وقف و يا هبه نمود.

شروط احياء اراضى موات‌

شروط احياء شش تا است:

١- بر زمين موات كسى دست نداشته و بر آن مسلّط نباشد.

٢- زمين موات قبلا ملك كسى نبوده باشد.

٣- زمين موات حريم زمين عامر و آبادى نباشد.

٤- مشعر و محلّ عبادت نباشد.

٥- زمين موات از اراضى نباشد كه از باب اقطاع به كسى داده باشند. [٢]

٦- زمين موات تحجير نشده باشد.

تعيين حريم براى املاك‌

حريم چشمه هزار ذراع در زمين سست و پانصد ذراع در زمين سخت مى‌باشد.

حريم چاه آب شصت ذراع مى‌باشد.

[١] مقصود اين است كه اراضى و زمين‌هائى كه در وقت فتح آباد و معمور بوده اگر حاصلى داشت امام عليه السّلام آن را صرف همه مسلمين مى‌فرمايند اعم از غانمين و غير ايشان.

[٢] منظور اين است: زمينى را كه شخص مى‌خواهد احياء كند نبايد از اراضى باشد كه پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله آن را به يكى از مسلمين از باب اقطاع مرحمت فرموده باشند چه آنكه قطع له از ديگران اولى به آن است همان طورى كه اين اولويت بواسطه تحجير پيدا مى‌شود بنابراين بر غير مقطع له جايز نيست كه در آن بدون اذن وى تصرّف كند اگر چه اقطاع مفيد ملك نبوده و مقطع له مالك زمين نمى‌باشد.