اگر از ميّت اجداد چهارگانه پدرى و مثل ايشان از جانب مادرى بجاى مانده باشند [١] پس مسئله را از سه سهم حساب مى‌كنند سهمى از آن را به اقرباى مادرى داده كه قابل انقسام نبوده و دو سهم ديگر را به نزديكان پدرى مى‌دهند كه آن نيز قابل انقسام نيست.

و مضروب چهار در نه كه سى و شش مى‌شود را در اصل فريضه يعنى عدد سه وقتى ضرب كرديم عدد صد و هشت حاصل مى‌شود كه ثلث از اين عدد به اقربا امّى داده شده و بر تعدادشان منقسم شده بدون اينكه كسرى لازم آيد و دو ثلث ديگرش نيز بر عدد سهام اقرباء ابى كه نه باشد بدون كسر تقسيم مى‌گردد. [٢]

[١] اين مسئله در بين فقهاء مشهور و معروف است به مسئله « اجداد ثمانيه» و شرح آن اين است كه: از ميّت هشت جدّ باقى مانده باين نحو:

چهار جدّ از طرف پدر كه عبارت باشند از جدّ و جدّه پدرى پدر ميّت و جدّ و جدّه مادرى پدرش.

و چهار جدّ ديگر نيز از طرف مادر يعنى جدّ و جدّه مادرى مادر ميّت و جدّ و جدّه پدرى مادر او در قيد حيات باشند چنانچه در هيأت ذيل مشخص گرديده است:

اجداد ثمانيه‌

پدر مادر پدر مادر پدر مادر پدر مادر

پدر مادر پدر مادر

پدر مادر

ميّت‌

[٢] مقصود اين است كه پس از تحصيل عدد سى و شش اين عدد را در اصل فريضه ضرب نموده عدد صد و هشت بدست مى‌آيد سپس ما ترك ميّت را بايد به صد و هشت قسمت تقسيم نمود و پس از آن ثلث يعنى سى و شش قسمت را به اجداد چهارگانه مادرى داده كه ايشان آن را بين خود به طور مساوى تقسيم مى‌كنند.

در نتيجه به هريك نه قسمت مى‌رسد و دو ثلث آن يعنى هفتاد و دو قسمت را بر سهام نه‌گانه اقرباء ابى توزيع مى‌نمائيم يعنى آن را به نه سهم كه هر سهمى هشت قسمت است تقسيم بايد كرد، بنابراين به جدّ و جدّه پدرى پدر ميّت دو ثلث آن كه چهل و هشت قسمت است داده شده كه جدّه شانزده قسمت آن و جدّ دو ثلثش كه ٣٢ قسمت است را مالك مى‌شوند و به جدّ و جدّ مادرى پدر ميّت بيست و چهار قسمت داده مى‌شود كه دو ثلث آن يعنى شانزده قسمت به جدّ و ثلثش كه هشت قسمت است به جدّه مسترد مى‌گردد و صورت حسابى عمليّات مذكور چنين است:

ما ترك ميّت- ٣

نصيب اقرباى مادرى ١- ٣: ٣