عناوین الاحکام؛ ترجمه وشرح متن لمعه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١١٣ - مسئله دوم
ترجمه:
و در صورتى كه حاجب در بين باشد زائد بر فريضه را بر بنت و اب به طور ارباعا [١] ردّ مىكنيم و در اين فرض مخرج مشترك فريضه بيست و چهار بوده كه از آن سهام را بايد پرداخت. [٢]
[١] زيرا از هر چهار تومان، سه تومان به دختر داده شده و يك تومان به پدر لذا يك تومان باقى مانده را نيز بايد بهمين نسبت تقسيم كرد يعنى آنرا به چهار تا دو ريال و ده شاهى تقسيم كرده يك ربع يعنى دو ريال و ده شاهى را به پدر داده و سه قسمت ديگرش را به دختر ردّ مىنمائيم.
[٢] مستحقين عبارتند از بنت واحد كه نصيبش نصف (٢/ ١) بوده و پدر سد (٦/ ١) و مادر نيز سدس (٦/ ١) مىباشد و مخرج مشترك اين سه كسر عدد (٦) مىباشد زيرا مخرج دو كسر (٦/ ١) و (٦/ ١) متماثل بوده لاجرم به يكى از آندو اكتفا كرده و پس از آن بين (٦) و (٢) كه مخرج نصف است مخرج مشترك (٦) مىباشد زيرا عدد (٢) در (٦) متداخل است.
نصف شش كه عدد سه باشد به دختر و به هريك از پدر و مادر سدس يعنى ١ تومان داده مىشود ملاحظه مىكنيم كه يك تومان اضافه مىآيد و چون بملاحظه وجود حاجب اين يك تومان بايد بين پدر و دختر تقسيم شود از اينرو آن را بين اندو ارباعا تقسيم مىكنيم و چون مخرج ربع (٤/ ١) عدد چهار بوده از اينرو عدد شش را كه مخرج اصل فريضه است در آن ضرب نموده عدد ٢٤ حاصل مىشود لذا اصل ما ترك را ببايد به ٢٤ قسمت نموده و سپس بايد سهام را از آن تقسيم نمود يعنى:
سدس آن كه چهار قسمت بوده را به مادر و همين رقم را نيز به پدر داده و نصف ان كه دوازده باشد را از باب اصل فريضه به دختر و سه قسمت ديگر را به عنوان ردّ به او داده ملاحظه مىكنيم كه يك قسمت ديگر اضافه است كه بايد آن را به پدر به عنوان ردّ پرداخت. فاضل ٤- ٢٠- ٢٤
تقسيم فاضل به چهار ربع ١- ٤: ٤
سهم بنت از فاضل ٣- ٣* ١
سهم پدر از فاضل ١- ١* ١
مجموع ارث دختر ١٥- ١٢+ ٣
مجموع ارث پدر ٥- ١+ ٤
مجموع سهام از اصل و ردّ ٤- ٤+ ٥+ ١٥
مجموع سهام ٦/ ٥- ٦/ ٣+ ١+ ١- ٢/ ١+ ٦/ ١+ ٦/ ١
فاضل ١- ٥- ٦
تقسيم فاضل در مقام ردّ ٤/ ١- ٤: ١
مخرج مشترك اصل ما ترك ٢٤- ٤* ٦
فريضه دختر از اصل ١٢- ٢: ٢٤
فريضه مادر از اصل ٤- ٦: ٢٤
فريضه پدر از اصل ٤- ٦: ٢٤
مجموع فرائض ٢٠- ٤+ ٤+ ١٢