حل المسائل الهداية في النحو - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٩ - اقسام حال را با مثال بيان كنيد

ه: مقارنه و آن عبارت است از حالى كه از نظر زمان با ذو الحال متّحد باشد مانند: هذا بعلى شيخا ( اين است شوهر من در حالى كه شيخ و بزرگ مى‌باشد) در اين مثال زمان « بعلى » با زمان « شيخا » متحد مى‌باشد

و: محكيّه و آن عبارت است از حالى كه زمانش ماضى باشد مانند: جائوا اباهم عشاء يبكون‌ ( فرزندان يعقوب عصر به خدمت پدر رسيده در حالى كه گريان بودند) شاهد در « يبكون » است كه زمانش ماضى است يا مانند: ذهب زيد مسرعا.

ز: مقدّره: و آن عبارت است از حالى كه زمانش مستقبل باشد مانند: ادخلوها خالدين‌ ( داخل شويد به بهشت در حالى كه آنجا جاودان خواهيد ماند) شاهد در « خالدين » است كه زمانش استقبال مى‌باشد.

ح: مبيّنه (مؤسسه) عبارت است از حالى كه معنا موقوف بر آن باشد مانند: كلّهم آتيه يوم القيامة فردا ( تمام در روز قيامت حاضر مى‌شوند در حالى كه تنها و منفرد مى‌باشند)

ط: حال مؤكده و آن عبارت است از حالى كه معنا موقوف بر ذكر آن نبوده بلكه بدون آن نيز معنا فهميده مى‌شود مانند فرموده حق‌تعالى: و ارسلناك للنّاس رسولا ( فرستاديم تو را براى مردم در حالى كه فرستاده شده مى‌باشى)

٥- امّا استخراج حال و صاحب حال از جملات گذشته و تعيين عامل در حال:

الف: كلمه « افواجا » حال و ضمير فاعلى در « فتأتون » ذو الحال و همين فعل عامل در حال مى‌باشد.

ب: كلمه « وحيدا » حال است از ضمير مفعولى محذوف در « خلقت » و عاملش « خلقت » بوده و تقدير چنين است‌ و من خلقته وحيدا ( سوره مدثر آيه ١١)

ج: جمله « و قد تعلمون» حال است از فاعل در « تؤذوننى » و همين فعل نيز عامل در آن است‌

د: كلمه « آمنين » حال است و صاحب حال ضمير جمع فاعلى در « ادخلوا » بوده و عاملش همين فعل است.