من از دو جهت تاسف دارم، یک جهت این که با این همه خونریزى‌ها که در ایران مى‌شود چنانچه در مشهد و بسیارى از جاهاى دیگر کشتار شده است، زخمى‌هاى زیاد داریم، همین امروز باز یک برخوردهایى بوده است در بلاد و در عین حال باز این دولت‌ها، دولت‌هاى استفاده‌چى که پشتیبانى اظهار مى‌کنند و دولت‌هاى دیگرى مثل دولت‌هاى اسلامى، تاکنون از طرف دولت‌ها پشتیبانى نسبت به ملت ایران اظهار نشده است، از ملت‌ها شده است لکن از دولت‌ها تاکنون هیچ اظهار پشتیبانى از ملت ایران نشده است و این بسیار موجب تاسف است که دولت‌هائى خودشان را به اسم دولت اسلامى معرفى مى‌کنند و معذلک در طول یک سال و بیشتر که ایران در خاک و خون کشیده شده است به دست عمال شاه، آنها اظهار پشتیبانى نکردند از ملت، بلکه بعضى آنها اظهار پشتیبانى از دولت هم کرده‌اند، پشتیبانى از شاه را هم بعضى از آنها اعلام کرده‌اند و این موجب بسیار تاسف ماست.

استعمار، عامل ایجاد احزاب مختلف در ایران

تاسف دیگرى که بیشتر از این است، این است که در عین حال که شاه و طرفدارهاى شاه تشبثات زیاد مى‌کنند و به هر چیز مى‌توانند متوسل مى‌شوند براى نجات، مع‌الاسف در بین جناح مقابل که جناح خلق و اسلام است مى‌بینیم که بعضى اختلافات ایجاد مى‌شود. من حالا باید عرض کنم که اصل این احزابى که در ایران از صدر مشروطیت پیدا شده است، آنکه انسان مى‌فهمد این است که این احزاب ندانسته به دست دیگران پیدا شده است و خدمت به دیگران بعضى از آنها کرده‌اند. من این طور احتمال مى‌دهم که در سایر ممالک که آن وقت مهم انگلستان بوده است، آنها یک احزابى درست کردند براى به دام انداختن ممالک عقب افتاده و ممالکى که از آنها استفاده مى‌خواستند بکنند. احزاب در آنجا این طور نبوده است که دو حزب مثلاً با هم، به حسب واقع یک اختلافى بکنند و یکى از آنها به نفع دولتشان یا مملکتشان، یکى آنها به خلاف او یک چیزى بگوید، لکن احزاب را به نظر مى‌رسد که درست کرده‌اند براى اینکه دیگران هم به آنها اقتدا کنند در درست کردن احزاب.

در ممالک ما و خصوصاً در مملکت ایران، از اول که احزاب درست شده است،اینها هر