ضد استعماری بود ولی ضد استعمار سیاسی و دیگر مبارزه و جنبش مشروطیت که‌ در آن ، روحانیت یکی از دو شریک بزرگ بود یعنی روحانی و غیر روحانی هر دو در آن شرکت داشتند جنبشی بود که ماهیت سیاسی داشت ، جنبشی بود ضد استبدادی و دیگر ، جنبش ملی شدن صنعت نفت در بین سالهای ٢٩ تا ٣٢ که‌ آن هم جنبش بزرگی بود در کشور ما ، یک جنبش ضد استعمار اقتصادی که باز در این نهضت روحانیت شریک و مؤید بود ولی منحصر به روحانیت نبود این‌ نهضت هم ماهیت ضد استعماری داشت بنابراین جنبش تنباکو ماهیت‌ ضداستعمار اقتصادی ، جنبش عراق ماهیت ضد استعمار سیاسی ، جنبش‌ مشروطیت ماهیت ضد استبداد و جنبش نهضت ملی شدن صعنت ملی شدن صنعت‌ نفت ماهیت ضد استعمار اقتصادی داشته است . ما می‌توانیم نهضت امروز را با هر یک از این نهضتها مقایسه کنیم‌ ببینیم آیا شبیه یکی از اینها هست ؟ و شبیه کدامیک از اینهاست ؟ و یا شبیه هیچکدام نیست ؟ دومین چیزی که باید مقایسه بکنیم اینست که یک‌ سلسله حرکتها و نهضتهای کوچک و بزرگ دیگر هم در کشور ما وجود داشته و دارد : نهضتهایی برای آزدای ، نهضتهایی برای دموکراسی ، نهضتهایی به نام‌ حقوق بشر ، نهضتهایی بر ضد استثمار که این نهضت را با هر یک از اینها هم می‌توان مقایسه کرد که آیا شبیه یکی از اینهاست ؟ اگر هست شبیه‌ کدامیک است و یا شبیه هیچکدام نیست . در اینجا لازم است مطلبی را عرض بکنم که تشریح هدفهای یک نهضت از ماهیت آن نهضت جدا نیست همچنانکه از رهبری آن