اسلام و مسلمین چقدر برای آزادیهای ملتهایی که تحت فرمان آنها بودند احترام قائل بودند چنین چیزی در تاریخ جهان نظیر ندارد به عنوان نمونه‌ جلد دوم کتاب محمد خاتم پیامبران یک مقاله بسیار عالی از یکی از اساتید دارد به نام کارنامه اسلام لااقل می‌توانید چند صفحه اول آن مقاله را بخوانید که راجع به انگیزه تمدن اسلامی بحث کرده است اگر چه به طور فشرده بحث کرده است آنجا می‌توانید مطلب را کاملا به دست آورید چون آن‌ بحث یک بحث بسیار آزادی است علما راجع به علل پیدایش و گسترش تمدن‌ اسلامی خیلی بحث کرده اند دو علت اساسی برایش ذکر نموده اند اولین علت‌ تشویق بیحدی است که اسلام به تفکر و تعلیم و تعلم کرده است چون این دیگر در متن قرآن است علت دومی که برای پیدایش و گسترش تمدن اسلام ذکر کرده‌ اند که چطور شد اسلام توانست از ملتهای مختلف نامتجانس که قبلا از یکدیگر کمال تنفر را داشتند چنین وحدتی به وجود آورد ؟ ، احترامی است که‌ اسلام به عقائد ملتها گذاشت به قول خودشان تسامح و تساهلی که اسلام و مسلمین راجع به عقائد ملتهای مختلف قائل بودند لهذا در ابتدایی که این‌ تمدن تشکیل می‌شد هسته اولی مسلمانها را اعراب حجاز تشکیل می‌دادند که‌ تمدنی نداشتند کم کم ملتها آمدند مسلمان شدند در ابتدا عده کمی از آنها مسلمان شدند ، بقیه یا یهودی بودند یا زردشتی یا مسیحی و یا صابئی ( مخصوصا صابئیها خیلی زیاد بودند ، زردشتی خیلی کم بوده است ) مسلمین به‌ قدری با اینها با احترام رفتار کردند و اینها را وارد کردند در میان‌ خودشان که کوچکترین دوگانگی با آنها قائل نبودند ، و همین سبب شد که‌ تدریجا خود آنها در اسلام هضم شدند یعنی عقائد اسلامی را پذیرفتند .