مضری که در جامعه اسلامی داشته است ، فعل و انفعالهائی که میان این فرقه‌ و سایر فرقه اسلامی رخ داده است ، رنگی که به معارف اسلامی داده است ، تأثیری که در نشر اسلام در جهان داشته است مورد بحث قرار دهیم . ما فعلا به این مطالب کاری نداریم . بحث ما فقط درباره عرفان به عنوان یک علم‌ و یک بخش فرهنگی است . عرفان به عنوان یک دستگاه علمی و فرهنگی دارای دو بخش است : بخش‌ عملی و بخش نظری . بخش عملی عبارت است از آن قسمت که روابط و وظایف انسان را با خودش و با جهان و با خدا بیان می‌کند و توضیح می‌دهد . عرفان در این بخش‌ مانند اخلاق است ، یعنی یک " علم " عملی است با تفاوتی که بعدا بیان‌ می‌شود . این بخش از عرفان علم " سیر و سلوک " نامیده می‌شود . در این‌ بخش از عرفان توضیح داده می‌شود که " سالک " برای اینکه به قله منیع‌ انسانیت ، یعنی " توحید " برسد از کجا باید آغاز کند و چه منازل و مراحلی را باید به ترتیب طی کند و در منازل بین راه چه احوالی برای او رخ می‌دهد و چه وارداتی برای او وارد می‌شود . و البته همه این منازل و مراحل باید با اشراف و مراقبت یک انسان کامل و پخته که قبلا این راه را طی کرده و از رسم و راه منزلها آگاه است صورت گیرد و اگر همت انسان‌ کاملی بدرقه راه نباشد خطر گمراهی است . عرفا از انسان کاملی که ضرورتا باید همراه " نوسفران " باشد گاهی به‌ " طایرقدس " و گاهی به " خضر " تعبیر می‌کنند : همتم بدرقه راه کن ای " طایرقدس " که در از است ره مقصد و من ة نوسفرم ة