اساس منکر به کار بردن استدلال در عقاید مذهبی بود ، و با تفکر اشعری که‌ اصالت را از عقل می‌گرفت و آنرا تابع ظواهر الفاظ می‌کرد مخالف و مغایر است ، با تفکر معتزلی نیز با همه عقل گرایی آن مخالف است ، زیرا تفکر معتزلی هر چند عقلی است ولی جدلی است نه برهانی [١] . و به همین جهت‌ است که اکثریت قریب به اتفاق فلاسفه اسلامی شیعه بوده‌اند . حیات فلسفی‌ اسلامی را فقط شیعه حفظ کرده است و شیعه این روح را از پیشوایان خود دارد ، خصوصا پیشوای اول امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام .
فلاسفه شیعه ، بدون آنکه فلسفه را به شکل کلام در آورند و از صورت حکمت‌ برهانی به صورت حکمت جدلی خارج سازند ، با الهام از وحی قرآنی و افاضات پیشوایان دینی ، عقاید اصیل اسلامی را تحکیم کردند . از اینرو اگر ما بخواهیم متکلمین شیعه را بر شماریم و مقصودمان همه کسانی باشد که‌ درباره عقاید اسلامی شیعه تفکر عقلی داشته‌اند ، هم جماعتی از راویان حدیث‌ و هم جماعتی از فلاسفه شیعه را باید جزء متکلمین بشماریم ، زیرا چنانکه‌ گفتیم حدیث شیعه و فلسفه شیعه هر دو وظیفه علم کلام را بهتر از خود علم‌ کلام انجام داده‌اند .
اما اگر مقصود ما از متکلمین جماعتی باشد که تحت تأثیر متکلمان معتزلی‌ و اشعری به حکمت جدلی مجهز بوده‌اند ، ناچار گروه خاصی را باید مورد نظر قرار دهیم . ولی ما دلیلی نمی‌بینیم که تنها آن گروه خاص را مورد توجه‌ قرار دهیم .

[١] ما در درسهای " کلیات فلسفه " فرق حکمت مشائی و حکمت اشراقی و حکمت ذوقی و حکمت جدلی ( = کلامی معتزلی و اشعری ) را روشن کرده‌ایم .