پنجگانه فوق الذکر و غیر آنها ذکر می‌کنیم : . ١ توحید . توحید جزء اصول پنجگانه معتزله نیز بود همچنانکه جزء اصول‌ اشاعره نیز هست ، با این تفاوت که توحید مورد نظر معتزله که مشخص‌ مکتب آنها به شمار می‌رود توحید صفاتی است که مورد انکار اشاعره است و توحید مورد نظر اشاعره که مشخص مکتب آنها به شمار می‌رود توحید افعالی‌ است که مورد انکار معتزله است .
قبلا گفتیم که توحید ذاتی و توحید در عبادت چون مورد اتفاق همه است از محل بحث و نظر خارج است .
اکنون ببینیم که توحید مورد نظر شیعه چه توحیدی است ؟ توحید مورد نظر شیعه - علاوه بر توحید ذاتی و توحید در عبادت - هم شامل‌ توحید صفاتی است وهم شامل توحید افعالی . یعنی شیعه در بحث صفات‌ طرفدار توحید صفاتی است و در بحث افعال طرفدار توحید افعالی ، اما توحید صفاتی شیعه با توحید صفاتی معتزله متفاوت است ، توحید افعالی او نیز با توحید افعالی اشاعره مغایرت دارد .
توحید صفاتی معتزله به معنی خالی بودن ذات از هر صفتی و به عبارت‌ دیگر به معنی فاقد الصفات بودن ذات است ، ولی توحید صفاتی شیعه به‌ معنی عینیت صفات با ذات است [١] . تفصیل این

[١] آنچه به معتزله درباره صفات نسبت داده می‌شود همین است که گفته‌ شد . حاجی سبزواری می‌گوید :

الاشعری بازدیاد قائله

و قال بالنیابة المعتزلة

ولی از برخی از معتزله ، مانند ابوالهذیل ، تعبیراتی نقل می‌شود که‌ مفادش عین آن چیزی است که شیعه قائل است .