آشنایی با علوم اسلامی 2 - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦٨
به شمار میرود تا اسحاق بن ابیسهل بن نوبخت و پسرش اسماعیل بن اسحاق بن ابیسهل ابن نوبخت و پسر دیگرش علی بن اسحاق و نوادهاش ابوسهل اسماعیل بن علی بن اسحاق بن ابیسهل بن نوبخت که او را شیخ المتکلمین در شیعه لقب دادهاند و حسن بن موسی نوبختی خواهرزاده اسماعیل بن علی وعدهای دیگر از این خاندان همه از متکلمین شیعهاند . ابن قبه رازی در قرن سوم و ابوعلی بن مسکویه حکیم و طبیب معروف اسلامی صاحب کتاب " طهارش الاعراق " نیز از متکلمین شیعه در اوایل قرن پنجم است . متکلمین شیعه فراوانند . خواجه نصیرالدین طوسی فیلسوف و ریاضیدان معروف صاحب کتاب " تجرید الاعتقاد " و علامه حلی فقیه معروف و شارح " تجرید الاعتقاد " از متکلمان معروف قرن هفتم میباشند . خواجه نصیر الدین طوسی که خود حکیم و فیلسوفی متبحر است با تألیف کتاب ، " تجرید الاعتقاد " محکمترین متن کلامی را آفرید . پس از ة تجرید " هر متکلمی اعم از شیعه و سنی که آمده است به این متن توجه داشته است . خواجه نصیرالدین تا حد زیادی کلام را از سبک حکمت جدلی به سبک حکمت برهانی نزدیک کرد . ولی در دورههای بعدتر کلام تقریبا سبک جدلی خود را به کلی از دست داد ، همه پیرو حکمت برهانی شدند و در حقیقت " کلام " استقلال خود را در مقابل " فلسفه " از دست داد . فلاسفه شیعی متأخر از خواجه مسائل لازم کلامی را در فلسفه مطرح کردند و با سبک و متود فلسفی آنها را تجزیه و تحلیل