درباره خلق اعمال ، تجدید نظرهایی کردند . امام محمد غزالی اگر چه اشعری است و تا حدود زیادی اصول اشاعره را تحکیم و تثبیت نموده است ولی مبانی دیگری به آنها داد . " کلام ة وسیله غزالی به عرفان و تصوف نزدیک شده . مولانا محمد رومی صاحب کتاب‌ مثنوی نیز به نوبه خود اشعری مذهب است ، ولی عرفان عمیق او به همه‌ مسائل رنگ دیگری داده است . امام فخر رازی نیز که با افکار فلاسفه آشنا بود ، کلام اشعری را تحول و نیرو بخشید . پیروزی مکتب اشعری برای جهان اسلام گران تمام شد . این پیروزی ، پیروزی‌ جمود و تقشر بر حریت فکر بود . هر چند جنگ اشعریگری و اعتزال مربوط است به جهان تسنن ، ولی جهان تشیع نیز از برخی آثار جمود گرایی اشعری بر کنار نمانده . این پیروزی علل تاریخی و اجتماعی خاص دارد . بعضی حوادث‌ سیاسی در این پیروزی تأثیر بسزایی داشت . چنانکه قبلا اشاره شد ، در قرن سوم هجری مأمون که خود مردی عالم و روشنفکر بود به حمایت معتزله برخاست ، معتصم و واثق نیز از او پیروی‌ کردند ، تا نوبت به متوکل رسید . متوکل نقش اساسی درپیروزی مذهب اهل‌ السنه که در حدود یک قرن بعد به وسیله ابوالحسن اشعری پایه کلامی یافت‌ داشت . مسلما اگر متوکل همان طرز تفکر مأمون را می‌داشت ، اعتزال چنین‌ سرنوشتی پیدا نمی‌کرد . روی کار آمدن ترکان سلجوقی در ایران نیز عامل مؤثری در پیروزی و نشر اندیشه‌های اشعری بوده است . سلاجقه اهل تفکر و