ج . علی ( ع ) از خلفای پیش از خودش افضل بوده است ( این ، عقیده‌ بعضی از معتزله است نه همه آنها . قدمای معتزله به استثناء واصل بن عطا ابوبکر را افضل می‌دانستند ولی متأخرین آنها غالبا علی ( ع ) را افضل‌ می‌دانستند ) . د . نقد صحابه پیغمبر و بررسی کارهای آنها جایز است . ه . تحلیل روش سیاسی عمر و روش سیاسی علی ( ع ) و مقایسه میان آنها . اینها که گفته شد نمونه‌ای است از مسائلی که معتزله طرح کرده‌اند و البته مسائل دیگر نیز غیر این مسائل طرح کرده‌اند . در برخی از این مسائل‌ ، معتزله فقط با اشاعره طرف بوده‌اند و در بعضی با فلاسفه و در بعضی با شیعه و در بعضی با خوارج و در بعضی با مرجئه . معتزله هیچ گاه تسلیم فکر یونانی نشدند و فلسفه یونان را که مقارن با طلوع و اوج معتزله وارد دنیای اسلامی شد به طور در بست نپذیرفتند ، بلکه‌ با کمال شهامت در رد فلسفه و فلاسفه کتاب نوشتند ، و آراء خود را ابراز داشتند . ستیزه متکلمین با فلاسفه ، هم به سود کلام تمام شد و هم به سود فلسفه ، یعنی هر دو علم را جلوتر برد و در آخر کار آنچنان آن دو را به‌ یکدیگر نزدیک کرد که جز در مسائل معدودی اختلاف نظر باقی نماند . توضیح‌ این مطلب که کلام چه خدماتی به فلسفه کرد و فلسفه چه خدماتی به کلام کرده‌ است و اساسا تفاوت اساسی فلسفه و کلام چیست از عهده این درسها خارج‌ است .