آشنایی با علوم اسلامی 2 - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢١٧
تأثیر ناپذیر میتواند آزاد بماند و مانند جزیرهای در قلب اقیانوسی متلاطم
، ثابت و پابرجا و مستقل به حیات خود ادامه دهد . میگفتند :
" اگر انسان ارادهای نیک داشته باشد و بتواند نسبت به رویدادهای
بیرونی بیاعتنا و سهل گیر بماند ، وقایع خارجی نمیتوانند شخصیت ذاتی او
را تباه سازند " [١] .
در حقیقت از نظر رواقیان ، رستگاری به شخصیت انسان بستگی دارد و
شخصیت انسان به اراده او وابسته است . رواقیان اراده خوب را ارادهای
میدانستند که اولا نیرومند و تأثیر ناپذیر باشد و ثانیا موافق با طبیعت
باشد .
اپیکتتوس که یکی از رواقیان سرشناس است میگوید :
" اگر هر یک از شما خود را از امور خارجی کنار کشد به اراده خویش
باز میگردد و آن را با کوشش و ریاضت به پیش میبرد و اصلاح میکند بدان
سان که با طبیعت سازگار شود و رفیع و آزاد و مختار و بی معارض و ثابت
قدم و معتدل گردد ، و اگر آموخته باشد که آن کس که خواستار چیزی یا
گریزان از چیزی است که در حیطه اقتدار او نیست ، هرگز نخواهد توانست
ثابت قدم و آزاد باشد بلکه بالضرورش باید با آنها متغیر گردد " [٢] .
در حقیقت ، رواقیان آزادگی را در اراده خوب میدانند و اراده خوب
چنانکه گفتیم مشروط به دو چیز است : یکی تأثیر ناپذیری از حوادث و
وقایع جهان ، و دیگر توافق و سازگاری با طبیعت .
[١] همان کتاب ، [ فصل فلسفه اخلاق ] . [٢] همان مدرک .