درباره آغاز علم کلام و اینکه از چه وقت در میان مسلمین پدید آمد نمی‌توان دقیقا اظهار نظر کرد . آنچه مسلم است این است که در نیمه دوم‌ قرن اول هجری پاره‌ای از مسائل کلامی از قبیل بحث جبر و اختیار و بحث عدل‌ در میان مسلمین مطرح بوده است و شاید نخستین حوزه رسمی این مباحث حوزه‌ درس حسن بصری متوفا در ١١٠ هجری است . در میان مسلمین دو شخصیت از شخصیتهای نیمه دوم قرن اول نام برده‌ می‌شوند که سخت از اختیار و آزادی انسان دفاع می‌کرده‌اند : معبد جهنی و غیلان دمشقی . در مقابل ، افرادی بوده‌اند که طرفدار عقیده جبر بوده‌اند . معتقدان به اختیار و آزادی به نام " قدری " و منکران آن به نام " جبری‌ " معروف شدند . تدریجا موارد اختلاف این دو دسته به یک سلسله مسائل دیگر در الهیات ، طبیعیات و اجتماعیات و برخی مسائل مربوط به انسان و معاد کشیده شد و مسأله جبر و اختیار یکی از مسائل مورد اختلاف بود . قدریون در این دوره‌ها به نام " معتزله " خوانده شدند و جبریون به نام " اشاعره " . مستشرقین و اتباع آنها اصرار دارند که آغاز بحثهای استدلالی در جهان‌ اسلام را از اینجا و یا امثال آن بدانند . اما حقیقت این است که بحث استدلالی درباره اصول اسلامی از خود قرآن‌ کریم آغاز شده است و در سخنان رسول