آشنایی با علوم اسلامی 2 - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٥١
باشد . بدیهی است که اگر حرکت روی دایره صورت گیرد طبعا به نقطه مبدأ منتهی میشود . شیء متحرک در حرکت روی دایره ، اول از نقطه مبدأ دور میشود و به نقطهای خواهد رسید که دورترین نقطهها از نقطه مبدأ است . آن نقطه همان نقطهای است که اگر قطری در آن دایره ترسیم شود از نقطه مبدأ ، به همان نقطه خواهد رسید . و همین که به آن نقطه برسد ، بدون آنکه سکونی متخلل شود بازگشت به مبدأ ( معاد ) آغاز میشود . عرفا مسیر حرکت از نقطه مبدأ تا دورترین نقطه را " قوس نزول " و مسیر از دورترین نقطه را تا نقطه مبدأ " قوس صعود " مینامند . حرکت اشیاء از مبدأ تا دورترین نقطه یک فلسفه دارد . آن فلسفه به تعبیر فلاسفه اصل علیت است و در تعبیر عرفا اصل تجلی است . به هر حال حرکت اشیاء در قوس نزول مثل این است که از عقب رانده میشوند ، ولی حرکت اشیاء از دورترین نقطه تا نقطه مبدأ فلسفهای دیگر دارد . آن فلسفه اصل میل و عشق هر فرع به بازگشت به اصل و مبدأ خویش است ، به عبارت دیگر اصل فرار هر جدا شده و تنها و غریب مانده به سوی وطن اصلی خودش است . عرفا معتقدند که این میل در تمام ذرات هستی و از آن جمله انسان هست ولی در انسان گاهی " کامن " و مخفی است ، شواغل مانع فعالیت این حس است ، در اثر یک سلسله تنبهات این میل باطنی ظهور میکند . ظهور و بروز همین میل است که از آن به " اراده " تعبیر میشود . این اراده در حقیقت نوعی بیداری یک شعور خفته است . عبدالرزاق کاشانی در رساله " اصطلاحات " که در حاشیه شرح