اهل عرفان هرگاه با عنوان فرهنگی یاد شوند با عنوان " عرفا " و هر گاه با عنوان اجتماعی شان یاد شوند غالبا با عنوان " متصوفه " یاد می‌شوند . عرفا و متصوفه هر چند یک انشعاب مذهبی در اسلام تلقی نمی‌شوند و خود نیز مدعی چنین انشعابی نیستند و در همه فرق و مذاهب اسلامی حضور دارند ، در عین حال یک گروه وابسته و به هم پیوسته اجتماعی هستند . یک سلسله‌ افکار و اندیشه‌ها و حتی آداب مخصوص در معاشرتها و لباس پوشیدنها و احیانا آرایش سر و صورت و سکونت در خانقاهها و غیره ، به آنها به‌ عنوان یک فرقه مخصوص مذهبی و اجتماعی رنگ مخصوص داده و می‌دهد . و البته همواره - خصوصا در میان شیعه - عرفائی بوده و هستند که هیچ‌ امتیاز ظاهری با دیگران ندارند و در عین حال عمیقا اهل سیر و سلوک‌ عرفانی می‌باشند . و در حقیقت عرفای حقیقی این طبقه‌اند ، نه گروههایی که‌ صدها آداب از خود اختراع کرده و بدعتها ایجاد کرده‌اند . ما در این درسها که درباره کلیات علوم اسلامی بحث می‌کنیم ، به جنبه‌ اجتماعی و فرقه‌ای ، و در حقیقت به جنبه " تصوف " عرفان کاری نداریم ، فقط از جنبه فرهنگی وارد بحث می‌شویم ، یعنی به عرفان به عنوان یک علم و یک شاخه از شاخه‌های فرهنگ اسلامی نظر داریم نه به عنوان یک روش و طریقه که فرقه‌ای اجتماعی پیرو آن هستند . اگر بخواهیم از جنبه اجتماعی وارد بحث شویم ناچار باید این فرقه را از نظر علل و منشأ و از نظر نقش مثبت یا منفی ، مفید یا