مطلب را از کتب کلام و فلسفه شیعه باید جستجو کرد .
توحید افعالی شیعه با توحید افعالی اشاعره متفاوت است . توحید افعالی‌ اشاعره به معنی این است که هیچ موجودی دارای هیچ اثری نیست ، همه آثار مستقیما از جانب خدا است . علیهذا خالق مستقیم افعال بندگان نیز خدا است ، و بنده ، خالق و آفریننده عمل خود نیست . اینچنین عقیده‌ای جبر محض است و با براهین زیادی باطل شده است . اما توحید افعالی شیعه به‌ معنی این است که نظام اسباب و مسببات اصالت دارد ، و هر اثری در عین‌ اینکه قائم به سبب نزدیک خودش است قائم به ذات حق است و این دو قیام در طول یکدیگر است نه در عرض یکدیگر [١] . . ٢ عدل . عدل ، مورد وفاق شیعه و معتزله است . معنی عدل این است که‌ خداوند فیض و رحمت و همچنین بلا و نعمت خود را بر اساس استحقاقهای‌ ذاتی و قبلی می‌دهد ، و در نظام آفرینش از نظر فیض و رحمت و بلا و نعمت‌ و پاداش و کیفر الهی نظم خاصی برقرار است . اشاعره منکر عدل و منکر چنین نظامی می‌باشند . از نظر آنها اعتقاد به عدل به معنی چنان نظامی که‌ یاد شد ملازم است با مقهوریت و محکومیت ذات حق و این بر ضد قاهریت‌ مطلقه ذات حق است .
عدل به نوبه خود فروعی دارد که ضمن توضیح سایر اصول به آنها اشاره‌ خواهیم کرد . . ٣ اختیار و آزادی . اصل اختیار و آزادی در شیعه تا

[١] برای توضیح این مطلب رجوع شود به کتاب " انسان و سرنوشت " .