آشنایی با علوم اسلامی 2 - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٢٤
خلاصه نظریه کانت را اینچنین میتوان تقریر کرد : الف . ما میان کارها فرق میگذاریم ، برخی را اخلاقی و برخی را غیر اخلاقی و یا ضد اخلاقی تشخیص میدهیم . کار اخلاقی ، با ارزش و شایسته ستایش و تحسین است ، کار ضد اخلاقی ارزش منفی و پائین آورنده دارد و شایسته نکوهش و مذمت است ، و کار غیر اخلاقی نه شایسته تحسین است و نه شایسته ملامت ، نه با ارزش است نه ضد ارزش . مثلا یک کاسب که از صبح تا غروب برای زندگی شخصی خود معامله میکند ، اگر در بین [ کار ] یک مشتری به جای ده تومان اشتباها صد تومان به او بدهد و برود ، آن کاسب اگر به دنبال او برود و او را متوجه اشتباهش کند و بقیه پولش را به او بدهد ، یک کار باارزش کرده است ، واگر از غفلت او سوء استفاده کند و پول را برای خود بردارد یک کار ضد ارزش انجام داده است ، اما کارهای عادی و معمولی روزانه او نه با ارزش است و نه ضد ارزش . ب . کار با ارزش ، آنگاه باارزش است که از روی اختیار و آزادی باشد ، پس اگر از روی اجبار و اضطرار باشد ، فاقد ارزش است . مثلا اگر کاسب مزبور از ترس پلیس پول را بدهد ، ارزشی ندارد . ج . کار با ارزش که از روی اختیار و آزادی صورت گیرد ، آنگاه باارزش است که از اراده نیک ناشی شده باشد ، و اراده نیک ارادهای است که از انگیزه نیک پدید آمده باشد ، و انگیزه نیک عبارت است از احساس تکلیف . د . مقصود از تکلیف چیست ؟ مقصود از تکلیف فرمانی