آشنایی با علوم اسلامی 2 - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٥٥
خارجی است یعنی از بین بردن شواغل و موجبات غفلت . دوم مربوط است به انتظام قوای درونی و از بین بردن آشفتگیهای روحی که از آن به رام ساختن نفس اماره برای نفس مطمئنه تعبیر شده است . وسوم مربوط است به نوعی تغییرات کیفی در باطن روح که از آن به " تلطیف سر " تعبیر شده است . و الاول یعین علیه الزهد الحقیقی ، و الثانی یعین علیه عدش اشیاء : العبادش المشفوعة بالفکرش ، ثم الالحان المستخدمة لقوی النفس الموقعة لما لحن به من الکلام موقع القبول من الاوهام ، ثم نفس الکلام الواعظ من قائل زکی بعبارش بلیغة و نغمة رخیمة و سمت رشید ، و اما الغرض الثالث فیعین علیه الفکر اللطیف و العشق العفیف الذی یأمر فیه شمائل المعشوق لیس سلطان الشهوش . زهد به هدف اول از سه هدف ریاضت کمک میکند ( یعنی زهد سبب میشود که موانع و شواغل و موجبات غفلت از سر راه برداشته شود ) و اما هدف دوم ( یعنی رام شدن نفس اماره برای نفس مطمئنة و پیدایش انتظام در درون و برطرف شدن آشفتگیهای روانی ) چند چیز است که به آن کمک میکند . یکی عبادت ، به شرط آنکه با حضور قلب و تفکر توأم باشد . دیگر آواز خوش آهنگ مناسب با معانی روحانی که تمرکز ذهن ایجاد کند و سخنی را که با آن ادا میشود ( مثلا آیه قرآن که تلاوت میشود و یا دعا و مناجاتی که قرائت میشود و یا شعر عرفانی که خوانده میشود ) در قلب نفوذ دهد . سوم سخنی پند آموز که از گویندهای پاکدل با بیانی فصیح و بلیغ و لحنی نرم و نافذ و هیئتی راهنمایانه شنیده شود . اما هدف سوم ( یعنی نرم و لطیف و رقیق ساختن روح و بیرون کردن غلظتها و خشونتها از درون ) آنچه به آن کمک میکند یکی اندیشههای لطیف و ظریف است . ( تصور معانی دقیق و اندیشههای نازک و رقیق موجب ظرافت و رقت و لطافت روح میگردد ) دیگر عشق توأم با عفاف به شرط آنکه از نوع عشق نفسانی و روحی باشد نه عشق جسمی و شهوانی ، و حسن و اعتدال شمائل معشوق حاکم باشد نه شهوت .