مولوی در دیباچه مثنوی سخن خود را با دعوت به گوش فرا دادن به درد دلهای " نی " آغاز می‌کند که از جدائی و دور شدن از نیستان می‌نالد و شکایت می‌کند . مولوی در حقیقت در اولین ابیات مثنوی اولین منزل عارف یعنی " اراده‌ " به اصطلاح عرفا را طرح می‌کند که عبارت است از شوق و میل به بازگشت‌ به اصل که توأم با احساس تنهائی و جدائی است . می‌گوید :

بشنو ازنی چون حکایت می‌کند

از جدائیها شکایت می‌کند

کز نیستان تا مرا ببریده‌اند

از نفیرم مرد و زن نالیده‌اند

سینه خواهم شرحه شرحه از فراق

تا بگویم شرح درد اشتیاق

هر که او مهجور ماند از اصل خویش

باز جوید روزگار وصل خویش

مقصود بوعلی در عبارت بالا این است که " اراده " میل و اشتیاقی است‌ که در انسان پدید می‌آید پس از احساس غربت و تنهائی و بی تکیه گاهی ، برای چنگ زدن و متصل شدن به حقیقتی که دیگر با او نه احساس غربت و تنهائی است و نه احساس بی‌تکیه گاهی .