آشنایی با علوم اسلامی 2 - مطهری، مرتضی - الصفحة ١١٣
حسن بصری متولد سال ٢٢ هجری است ، عمر هشتاد و هشت سالهای داشته و نه
قسمت از عمرش در قرن اول هجری گذشته است .
حسن بصری البته به نام " صوفی " خوانده نمیشده است ، از آن جهت جزء
صوفیه شمرده میشود که اولا کتابی تألیف کرده به نام " رعایة حقوق الله
" که میتواند اولین کتاب تصوف شناخته شود . نسخه منحصر به فرد این
کتاب در اکسفورد است . نیکولسون مدعی است که
" اولین مسلمانی که روش حیات صوفیانه و حقیقی را نوشته حسن بصری
است ، طریقی که نویسندگان اخیر برای تصوف و وصول به مقامات عالیه شرح
میدهند : اول توبه ، و پس از آن یک سلسله اعمال دیگر ، که هر کدام باید
برای ارتقاء به مقام بالاتری به ترتیب عملی شود " [١] .
ثانیا خود عرفا ، بعضی از سلاسل طریقت را به حسن بصری و از او به حضرت
امیر علیهالسلام میرسانند ، مانند سلسله مشایخ ابوسعید ابوالخیر [٢] .
ابن الندیم در " الفهرست " فن پنجم از مقاله پنجم سلسله ابومحمد جعفر
خلدی را نیز به حسن بصری میرساند و میگوید حسن هفتاد نفر از اصحاب بدر
را درک کرده است .
ثالثا بعضی از حکایات که نقل شده است میرساند که
[١] میراث اسلام ص ٨٥ ایضا رجوع شود به محاضرات دکتر عبدالرحمن بدوی در دانشکده الهیات و معارف اسلامی در سال تحصیلی ٥٣ - . ٥٢ نکته قابل توجه این است که بسیاری از کلمات نهج البلاغه در آن رساله هست . این نکته با توجه به اینکه بعضی از صوفیه سلسله اسناد خود را از طریق حسن بصری به حضرت امیر علیه السلام میرسانند بیشتر قابل توجه است و مسأله قابل تحقیق است . [٢] تاریخ تصوف در اسلام ص . ٤٦٢ نقل از کتاب " حالات و سخنان ابوسعید ابوالخیر " .