است ، سخن از علم افاضی و لدنی و هدایتهای محصول مجاهده آمده است : « و الذین جاهدوا فینا لنهدینهم سبلنا »[١] . در قرآن از تزکیه نفس به‌ عنوان یگانه موجب فلاح و رستگاری یاد شده است : « قد افلح من زکیها و قد خاب من دسیها »[٢] . در قرآن مکرر از حب الهی ما فوق همه محبتها و عقله‌های انسانی یاد شده است . قرآن از تسبیح و تحمید تمام ذرات جهان‌ سخن گفته است و به تعبیری از آن یاد کرده که مفهومش این است که اگر شما انسانها " تفقه " خود را کامل کنید آن تسبیحها و تحمیدها را درک‌ می‌کنید . به علاوه قرآن در مورد سرشت انسان مسأله نفخه الهی را طرح کرده‌ است .
اینها و غیر اینها کافی بوده که الهامبخش معنویتی عظیم و گسترده در مورد خدا و جهان و انسان ، و بالاخص در مورد روابط انسان و خدا بشود .
همچنانکه اشاره شد ، سخن در این نیست که عرفای مسلمین از این سرمایه‌ها چگونه بهره برداری کرده‌اند ، درست یا نادرست ؟ . سخن درباره اظهار نظرهای مغرضانه گروهی غربی و غربزده است که می‌خواهند اسلام را از نظر معنویت ، بی محتوا معرفی نمایند . سخن درباره سرمایه عظیمی در متن اسلام‌ است که می‌توانسته الهامبخش خوبی در جهان اسلام باشد . فرضا عرفای مصطلح‌ نتوانسته باشند استفاده صحیح کرده باشند ، افراد دیگری که به این نام‌ مشهور نیستند ، استفاده کرده‌اند .
به علاوه روایات و خطب و ادعیه و احتجاجات اسلامی و

[١] سوره عنکبوت ، آیه . ٦٩ [٢] سوره شمس ، آیات ٩ و . ١٠