است كه انسان بالفطره خود را مجبور به يكى از دو سرنوشت سعادت و شقاوت نمى‌داند و همواره خود را در سر دو راهى متحيّر مى‌بيند و احساس مى‌كند كه انتخاب هر يك از آن دو، پاداش مناسب همان خواهد داشت.» «١» گفتنى است كه، اگر چه انسان در انتخاب راه سعادت يا شقاوت مختار و آزاد است، ولى خداوند انسان را طورى آفريده كه كشش درونى و اوّلى او به سوى سعادت است.
آيت ا ... جوادى آملى در اين باره مى‌نويسد:
«گر چه انسان مختار و آزاد است، راه خير را طىّ نمايد يا راه شرّ را انتخاب كند، ولى خداى متعال سرمايه تعيين كننده‌اى را كه همان فطرت حقّ جويى و حقّ طلبى است به او عطا كرده است.» «٢» يكى از مهمترين آثار پذيرش اصل بالا اين است، كه انسان راه خود را با دقّت و بينش انتخاب و در مقابل كارهاى خود و ديگران احساس مسؤوليت مى‌كند.
اصل شرافت و كرامت انسان‌ كرامت؛ يعنى بزرگوارى و وارستگى از پستى و فرومايگى. «٣» شرافت و كرامت در ذات هر انسانى نهفته است و اختصاص به افراد خاصّى ندارد، زيرا روح او منشأ الهى دارد و بسيار شريف و كريم است.
انسا تعليم و تربيت در اسلام (ج‌١) ٨٠ ب - توجه به بعد عقلانى و علمى ص : ٨٠ ن وظيفه دارد كه شرافت و كرامت نفس خود را حفظ كند و او را عزيز بشمارد، و نبايد با پيمودن راه انحرافى آن را پايمال كند. قرآن و روايات معصومين (ع) بر اين حقيقت تأكيد كرده‌اند، به عنوان نمونه:
«وَ لَقَدْ كَرَّمْنا بَنى ادَمَ وَ حَمَلْناهُمْ فِى الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ رَزَقْناهُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ وَ فَضَّلْناهُمْ عَلى كَثيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضيلًا» «٤» و ما فرزندان آدم را كرامت بخشيديم و بر دريا و خشكى سوار كرديم و از چيزهاى خوش و