و از آنها بطور صحيح استفاده كند.
با بهره‌گيرى از اين دو آگاهى است كه راه انسان براى حركت به سوى رشد و كمال باز و هموار مى‌گردد. استاد شهيد مطهرى در تشريح چگونگى مسير تكاملى انسان و نقطه شروع و مسير تداوم آن چنين مى‌نويسد:
«حقيقت اين است كه مسير تكاملى انسان از حيوانيّت آغاز مى‌شود و به سوى انسانيّت كمال مى‌يابد ... انسان در آغاز وجود خويش موجودى مادّى است و با حركت تكاملى جوهرى تبديل به روح يا جوهر روحانى مى‌شود. جنبه انسانى انسان به علّت اصالتش همراه و بلكه مقدم بر ابزارهاى توليدى‌اش تكامل يافته و بر اثر تكامل، بتدريج از وابستگى و تأثيرپذيرى‌اش از محيط طبيعى و اجتماعى كاسته و بر وارستگى و تأثيربخشى او روى محيط طبيعى و اجتماعى افزوده است و در آينده هر چه بيشتر به آزادى كامل معنوى يعنى استقلال و وابستگى به عقيده و ايمان و ايدئولوژى خواهد رسيد.» «١» اصل ايمان و عمل صالح، ابزار رسيدن به كمال‌ ميان ايمان و عمل صالح، ارتباط تنگاتنگى وجود دارد، بطورى كه تفكيك آن دو از يكديگر ممكن نيست. از اين رو، در آيات بسيارى از قرآن، ايمان و عمل صالح با هم آمده است. «٢» اين ارتباط طرفينى است؛ اگر چه در ابتدا، عمل صالح از ايمان ناشى مى‌شود، ولى پس از اين مرحله، هر دو در يكديگر اثر مى‌گذارد. قرآن كريم مى‌فرمايد:
«الَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ وَ الْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُهُ» «٣» سخن پاكيزه و اعتقاد درست به سوى خدا بالا مى‌رود و عمل صالح آن را بالا مى‌برد.
علّامه طباطبايى (ره) در تفسير اين آيه مى‌فرمايد:
«وقتى اعتقاد و ايمان، حق و صادق بود، قهراً عمل صاحبش هم آن را تصديق مى‌كند- نه‌