تربيت دينى فرزندان - یوسفیان، نعمت الله - الصفحة ١٠٧

عده‌اى نيز تمام توجه خويش را صرف پرورش فكر و عقل خويش مى‌كنند و از رسيدگى به بدن و شكوفايى حالات روح و قلب غافل مى‌مانند و دسته سوم نيز كسانى‌اند كه كارى به جسم و عقل ندارند و معتقدند كه تنها راه سعادت بشر تزكيه روح و پرواز دل است و تمام سرمايه آدمى بايد صرف هموار كردن راه دل شود، گر چه به پايمال كردن عقل و نيستى بدن نيز منجر شود، ولى اسلام ضمن اهميت دادن به هر سه نوع تربيت هيچ يك از آنها را بطور انفرادى نمى‌پذيرد، بلكه جسم، عقل و روان آدمى را بشكلى جامع و متعادل تربيت مى‌كند، بگونه‌اى كه هيچ يك از ابعاد وجودى او معطّل نماند و در پرورش هر يك از آنها نيز افراط و تفريط نشود. به عبارت ديگر، نظام تربيتى اسلام، نظامى است كه همه ابعاد جسم، روح و عقل انسان را بطور هماهنگ و معتدل تربيت مى‌كند و تربيت هر بعدى لطمه‌اى به پرورش بعد ديگر نمى‌زند و هر يك از آنها ديگرى را تقويت و تكميل كرده تا «انسان كامل» بسازند، نمونه چنين انسانى امير مؤمنان صلوات الله عليه است كه شيخ محمد عبده، شارح نهج البلاغه، درباره‌اش مى‌نويسد:
«بطور كلى روح على (ع) يك روح وسيع و همه جانبه و چند بعدى است و همواره به اين خصلت ستايش شده است. او زمامدارى است عادل، عابدى است شب زنده‌دار، در محراب عبادت گيران و در ميدان نبرد خندان است. سربازى است خشن و سرپرست تعليم و تربيت در اسلام (ج‌١) ١١٤ ١ - وراثت جسمى ص : ١١٣ ى است مهربان و رقيق‌القلب، حكيمى است ژرف‌انديش، فرماندهى است لايق، او هم معلم است و هم خطيب و هم قاضى و هم مفتى و هم كشاورز و هم نويسنده، او انسان كامل است و بر همه دنياهاى روحى بشريت محيط است.» «١» پس سيستم تربيتى اسلام يك سيستم جامع و هماهنگ است. اين جامعيت و هماهنگى را با نگاهى گذرا به آيات، روايات، عبادات، معاملات فقه اسلامى و كتابهاى اخلاقى بروشنى مى‌توان دريافت.
در اول اين درس و درس گذشته نظر اسلام پيرامون هر يك از انواع تربيت بطور مختصر بيان شد. در اينجا اضافه مى‌كنيم كه همه آن برنامه‌ها بايستى با هماهنگى و