نبايد آرزويتان طولانى شود كه [در نتيجه آن‌] دلهايتان سخت مى‌گردد.
٥- ثروت فراوان: همان حضرت فرمود:
«انَّ كَثْرَةَ الْمالِ مَفْسَدَةٌ لِلدّينِ وَ مَقْساةٌ لِلْقَلْبِ» «١» فزونى ثروت، فاسد كننده دين و سنگ كننده دل است.
٦- پرخورى: حضرت صادق عليه السلام فرمود:
«لَيْسَ شَىْ‌ءٌ اضَرَّ لِقَلْبِ الْمُؤْمِنِ مِنْ كَثْرَةِ الْاكْلِ وَ هِىَ مُورِثَةٌ شَيْئَيْنِ: قَسْوَةَ الْقَلْبِ وَ هَيَجانَ الشَّهْوَةِ» «٢» براى قلب مؤمن، چيزى زيانبارتر از پرخورى نيست؛ پرخورى سبب دو چيز مى‌شود: سختى دل و تحريك شهوت.
٧- نزاع و جدال: حضرت صادق از حضرت على عليه السلام نقل مى‌كند كه فرمود:
«ايَّاكُمْ وَ الْمِراءَ وَ الْخُصُومَةَ فَانَّهُما يُمْرِضانِ الْقُلُوبَ عَلَى الْاخْوانِ وَ يَنْبُتُ عَلَيْهِمَا النِّفاقُ» «٣» از جدال و دشمنى بپرهيزيد كه دلها را نسبت به دوستان بيمار مى‌كند و نفاق بر آن دو مى‌رويد.
طبيعى است كه پس از شناسايى آفتها بايد به درمان آنها پرداخت و بطور قطع، اسلام راه درمان دلها را نيز در نظام تربيتى خود دارد. در اينجا با اشاره به اينكه قرآن از قلب درمان‌پذير به عنوان «قلب منيب» «٤» ياد مى‌كند، اين بخش را به پايان مى‌بريم.
ب- پرورش اسباب تزكيه‌ پرورش اسباب و انگيزه‌هايى كه پاكيزگى قلب را به عهده دارند، بخش ديگرى از نظام تربيتى اسلام را تشكيل مى‌دهد. آيات و روايات متعدّدى چنين رسالتى را بر دوش‌