تعليم و تربيت در اسلام (ج‌١) ٦٨ ب - خلافت روى زمين ص : ٦٧ درس هشتم: اصول تعليم و تربيت (٢)
اصل قابليّت انسان براى رشد و كمال‌ خواست و مشيّت حكيمانه الهى اقتضا دارد كه انسان مسيرى را از نقص، عجز و نيستى به اوج كمال بپيمايد. او بخشى از اين سير تكاملى را در عالم طبيعت به صورت جبرى طى مى‌كند و مراحلى از حيات خود را كه عبارت است از زندگى در صُلب پدر، رَحم مادر و دوران طفوليّت يكى پس از ديگرى پشت سر مى‌گذارد و به مرحله‌اى از رشد و بلوغ عقلى مى‌رسد. در اين هنگام است كه بتدريج قدرت اختيار و توانايى انتخاب راه به صورت استعدادهاى گرانبهايى در او شكوفا شده و درخت عقل و تفكّر او به بار مى‌نشيند. از اينجا به بعد اين انسان است كه بايد با كمك گرفتن از هدايتهاى گرانقدر الهى در قالب غرايز، حواس، عقل و رهنمودهاى ارزشمند انبيا و نيز بهره‌گيرى از نعمتهاى الهى در عالم طبيعت، مسير صحيح زندگى را به سمت ارزشهاى والاى معنوى و كمالات عالى روحانى پيدا كند و با آزادى و اختيار كامل آن را از ميان ساير راهها برگزيند و با تلاشى خستگى ناپذير در آن گام بردارد تا به هدف عالى آفرينش- كه شناخت خداوند و پيوستن به اوست- نايل شود.
آيه‌اى از قرآن كريم اين حركت پرتلاش و تكاپوى آدمى را اين گونه ترسيم مى‌كند:
«يا ايُّهَا الْأِنْسانُ انَّكَ كادِحٌ الى رَبِّكَ كَدْحاً فَمُلاقيهِ» «١» اى انسان! تو با تلاش و رنج به سوى پروردگارت مى‌روى و او را ديدار خواهى كرد.
با توجّه به آنچه ذكر شد، بايد پذيرفت كه انسان قبل از پيمودن اين مسير تكاملى،