ولايت فقيه - كريمی، جعفر - الصفحة ٤٧

اجتماعى و اقتصادى است. بنابراين هر حكمى و نظرى و فتوايى و موضع‌گيريى كه به تحقق اين مقصود زيان برساند و آن را سُست يا خنثى كند، نمى‌تواند از دين خدا باشد و هيچ نامى و عنوانى نمى‌تواند چنين احكام و نظرياتى را به آيين الهى و مرام انبيا ببندد. «١» جايگاه روايى عالمان دينى و فقها رواياتى در مقام و موقعيّت دانشمندان دينى وارد شده و از آنان به عنوان حافظ دين، امين، جانشين و وارث پيامبر ياد شده است. اين تعبيرها بيان كننده وظايف و مسؤوليت‌هاى اين گروه است، نه صرف القاب بدون توجه به حقيقت آن؛ زيرا چنين امرى از شأن و مقام و پيامبر و امام عليه السلام دور است.
اميرمؤمنان عليه السلام مى‌گويد رسول خدا صلى الله عليه و آله سه مرتبه فرمود:
«اللَّهُمَّ ارْحَمْ خُلَفائى‌» خدايا جانشينان مرا رحمت كن.
پرسيدند جانشينان شما كيستند؟ فرمود:
«الَّذينَ يَأْتُونَ مِنْ بَعْدى‌ يَرْوُونَ حَديثى‌ وَ سُنَّتى‌ فَيُعَلِّمُونَهَا النَّاسَ مِنْ بَعْدى‌» «٢» كسانى كه بعد از من مى‌آيند و حديث و سنت مرا نقل مى‌كنند و آن را پس از من به مردم مى‌آموزند.
اين حديث شامل افرادى مى‌شود كه علوم و احكام اسلامى و سنت رسول‌اكرم صلى الله عليه و آله را با قدرت اجتهاد از قران و روايات، استنباط و استخراج كرده و به مردم آموزش مى‌دهند، نه اينكه كار آنها تنها نقل حديث و تاريخ اسلام و بيان احكام باشد. كلمه «خليفه» نيز داراى معناى گسترده‌اى است. از طرف ديگر كسى را جانشين فردى مى گويند كه بتواند به جاى او مسؤوليت‌ها و وظايف او را انجام دهد و مى‌دانيم كه از وظايف پيامبر صلى الله عليه و آله ابلاغ و بيان احكام و اجراى آنها و اداره حكومت و جامعه اسلامى است. پس فقها به جز