١- ناسيوناليسم‌ عامل ملّيت، از ديدگاه بسيارى از پژوهشگران، از عوامل اصلى زمينه‌ساز جنگ جهانى اوّل محسوب مى‌شود. روح ناسيوناليسم يا تمايل شديد براى وحدت و استقلال سياسى، بين ملتهايى كه داراى زبان، فرهنگ و نژاد مشترك بودند، به صورت يك جنبش و نهضت سياسى در جريان بود. ٥٤ جنگ و شورش در فاصله سالهاى ١٧٨٩ تا ١٩١٤ (١١٦٨ ه- ش/ ١٢٩٣ ه- ش/) بطور مستقيم يا غير مستقيم ناشى از رشد يا سركوب آرمانهاى ملّى بود. «١» اعتراضها، شورشها و بحرانهاى ناشى از احساسات ملّى‌گرايانه در مردم لهستان، چك، صرب، فنلاند، آلزاس و لورن، ايتاليا، دانمارك، رومانى، آلبانى، مقدونيه و بلغارستان، در دوره قبل از جنگ جهانى اوّل، همانند شبكه باروتى شده بود كه با جرقه‌اى منفجر مى‌شد؛ حساسيت و شدّت اين جريانات با همسويى يا تضاد آنها با منافع قدرتهاى بزرگ اروپايى مضاعف مى‌شد.
آلزاس و لورن: اين دو ايالت كه هم فرانسويها و هم آلمانيها را در خود جاى داده است، در جنگ ١٨٧٠- ١٨٧١ آلمان و فرانسه، به خاك آلمان ضميمه شد، در حالى كه هم دولت فرانسه و هم فرانسويهاى مقيم آلزاس و لورن، آرزوى الحاق مجدد اين ايالت را به فرانسه در سر داشتند. اين احساسات ناسيوناليستى از ١٩٠٠ تا ١٩١٤ به صورت اعتراض عليه سلطه آلمانيها در آلزاس و لورن تجلى پيدا كرد. اتحاديه دفاع از آلزاس- لورن كه در مارس ١٩١٤ ايجاد شد، نمايندگان تمام احزاب سياسى را گرد آورد. پارلمان اين دو ايالت به رفتار وزارت جنگ آلمان كه از تنبيه افسرى كه بر ضد آلزاسيها، خشونت به كار برده و درگيرى بين نظاميان آلمانى و آنها را فراهم آورده بود اعتراض كرد. «٢» آلمان طى مدت چهل سال، سعى بسيار داشت كه با ممانعت از استفاده و تدريس زبان فرانسه و با تشويق آلمانيها به مهاجرت به آن دو ايالت، آنجا را به يك ايالت آلمانى تبديل كند، ولى اين اقدامات تنها موجب ادامه مقاومت و زياد شدن كينه فرانسويها