فصل دوم دشمن شناسى‌ انسان داراى دشمن‌هاى مختلفى است. در وجود خودِ انسان، بعضى از قواى او دشمن انسانيّت او هستند، و از آن جهت كه اشرف مخلوقات است، مورد بغض و حسد بعضى ديگر از موجودات مى‌باشد. نيز از آن جهت كه مسلمان است مورد كينه و عداوت بعضى انسان‌هاى غير مسلمان است كه هم عليه شخص او هستند و هم عليه فكر، عقيده و مملكت او. شناخت اين دشمنان، اولين لازمه مبارزه با آنان است.
دشمن درونى‌ الف- نفس امّاره:
در وجود انسان دو دسته از قواى رحمانى و نفسانى تعبيه شده است «١» و اين دو قوا در درون و ضمير انسان با هم جنگ دارند تا اينكه كدام غالب گردد و مملكت وجود را تحت سيطره خود بگيرد.
ب- شيطان (ابليس):
خداوند عالم براى اجراى سنّت امتحان به موجود شرير و گمراه كننده‌اى به نام ابليس يا شيطان اجازه داده تا به درون و ضمير انسان‌ها نفوذ كرده و آنها را وسوسه نمايد و بدى‌ها را برايشان زيبا جلوه داده به ارتكاب زشتى‌ها دعوت كند تا معلوم شود كه چه افرادى به اوامر و دستورات الهى پايبند مانده و با شيطان و نفس مبارزه مى‌كنند و چه كسانى خداوند و دستورات او را به كنارى نهاده، تسليم شيطان و نفس مى‌گردند تا در اين ميدان مبارزه، انسان‌هاى مؤمن تربيت شوند و رشد و تعالى بيابند و به مقام قرب الهى نائل شوند.