ثروت از ديدگاه قرآن - وفا، جعفر - الصفحة ٧٧
الگوى مصرف نظام اقتصادى اسلام بيشتر از ديگر مكاتب و نظامهاى اقتصادى رايج، به مقوله مصرف و رابطه آن با توليد مىپردازد؛ زيرا اين مصرف كننده است كه به چگونگى توليد و توزيع شكل مىدهد. ميان آنها و مصرف، هم رابطه علّى و معلولى وجود دارد و هم اين كه مصرف ابزار مهمى در توجيه چگونگى توليد است. «١» بر همين اساس، اقتصاددانان با اين كه قبلًا كمتر متعرّض اين بحث مىشدند، ولى اخيراً به آن اهميت بيشترى مىدهند و «الگوى مصرف» يكى از مسائل مهم آن است كه ما به اختصار به آن مىپردازيم:
١- تأمين نيازهاى طبيعى انسان در ابعاد غذا، مسكن، بهداشت و ... از مهمترين الگوها و اهداف سياستهاى مصرفى است، در حدى كه اسلام مصارف ياد شده را واجب و ترك آن را ممنوع اعلام كرده است؛ زيرا امتناع از مصارف ضرورى، تداوم حيات انسان را به مخاطره مىافكند و او را در معرض ابتلا به بيمارىهاى جسمى و روحى قرار مىدهد. قرآن مىفرمايد:
«يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللّهُ لَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا إِنَّ اللّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ* وَكُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللّهُ حَلَالًا طَيِّباً» «٢» اى كسانى كه ايمان آوردهايد! چيزهاى پاكيزه را كه خداوند براى شما حلال كرده است، حرام نكنيد! و از حدّ تجاوز ننماييد! زيرا خداوند متجاوزان را دوست نمىدارد و از نعمتهاى حلال و پاكيزهاى كه خداوند به شما روزى داده است بخوريد.
ملاك در كم و كيف مصارف و مرز نيازمندىها، عرف معمول و شأن افراد است و اين موضوع از مجموع فتاواى فقهى و حقوقى فقيهان شيعه استفاده مىشود از جمله امام خمينى قدس سره در مورد معيار پرداخت نفقه همسر كه يكى از مصارف شخصى افراد است مىفرمايد: