مِنْكُمْ وَلَا تَقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ إِنَّ اللّهَ كَانَ بِكُمْ رَحِيماً» «١» اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد! اموال يكديگر را ميان خود به ناحق مخوريد، مگر اينكه تجارتى از روى رضا و رغبت باشد و همديگر را نكشيد، زيرا خداوند نسبت به شما مهربان است.
اين آيه در حقيقت، زيربناى قوانين اسلامى درمسائل مربوط به «معاملات و مبادلات» مالى است و به همين دليل، فقهاى اسلام در تمام ابواب معاملات به آن استدلال مى‌كنند.
تحليلى از واژه باطل‌ «باطل» گفتار و عملى است كه غرض صحيح و عقلايى در آن نباشد. «٢» باطل، مفهوم وسيعى دارد و هر چيزى را كه ناحق، بى‌هدف و بى‌پايه باشد، در بر مى‌گيرد.
خداوند به هنگام نكوهش قوم يهود و ذكر برخى از اعمال ناشايست آنها مى‌فرمايد:
«... وَأَكْلِهِمْ أَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِل» «٣» (از صفات زشت آنها اين بود كه) مال مردم را به باطل مى‌خوردند.
پس هرگونه تصرّف در مال ديگرى و هرگونه تجاوز، تقلّب، غشّ، معاملات ربوى، معاملاتى كه حدود آن نامشخص باشد، خريد و فروش اجناس و كالاهايى كه فايده عُقلايى نداشته باشد و همچنين خريد و فروش وسائل فسادانگيز مشمول واژه باطل و حكم آن است. كلمه «اكْلْ» در اينجا به معناى «خوردن» در مقابل «آشاميدن» نيست، بلكه كنايه از هرگونه تسلط و تصرّف است. «٤» رابطه مال حرام با قتل نفس‌ در آيه مورد بحث (آيه ٢٩ سوره نساء) پس از نهى از تصرّف عدوانى در مال مردم، سخن از قتل نفس به ميان آمده و مؤمنان از اين عمل منع شده‌اند. اكنون اين سؤال‌