عوامل معنوی و فرهنگی دفاع مقدس (ج1) - تقي زاده اکبري، علي - الصفحة ٤٨ - ٢-٩ نقش تعيينكنندۀ عوامل معنوى و فرهنگى در دفاع مقدّس
دادن به جنگ حكايت داشت-نشان داد كه براى جلوگيرى از شكست نظامى عراق حاضر است افراد غيرنظامى و بيگناه را نيز قربانى كند. [١]
دو-شوروى: دولت شوروى سابق در جنگ ايران و عراق اعلام بيطرفى كرد و براى حفظ ظاهرى اين سياست و جلب توجّه ايران، فرستادن تسليحات به عراق را معوّق گذاشت، امّا براى جلوگيرى از رنجش عراق، متحدان خود در اروپاى شرقى را تشويق كرد تا نيازهاى تسليحاتى عراق را برطرف سازند. كشورهاى بلغارستان، چكاسلواكى سابق و لهستان اين مهم را بر عهده گرفتند. ايران از شوروى خواست تا تجاوز عراق به ايران را محكوم كند، امّا شوروى از اين كار امتناع ورزيد.
با آغاز حملات ايران به داخل خاك عراق، سياست شوروى تغيير كرد و در نتيجه، حملۀ ايران را شديداً محكوم كرد و براى جلوگيرى از پيروزى ايران، كمكهاى مالى و تسليحاتى خود به عراق را از سر گرفت. اين دولت در همان ابتدا يك كمك ٥/١ ميليارد دلارى در اختيار بغداد قرار داد. همچنين جنگندههاى ميگ ٢٣ و ٢٥ و تانكهاى تى ٧٢ و موشكهاى زمينبهزمين و زمينبههوا به عراق فرستاده شد و دو هزار مستشار نظامى روسى مجدداً در عراق به فعّاليّت پرداختند.
مسكو با تيرگى روابط ايران و شوروى به دليل دستگيرى اعضاى حزب توده و اعدام برخى از آنان، همكارىهاى خود با عراق را گسترش داد. در سال ١٩٨٤
[١] . براى آگاهى بيشتر از حمايت آمريكا از عراق در دفاع مقدّس ر. ك: جنگ تحميلى (مجموعه مقالات) ، مقالۀ «مواضع قدرتهاى بزرگ و جنگ ايران و عراق» ، حسين يكتا، ص ١٤٤-١٦٧؛ رويارويى استراتژىها؛ جنگ عراق و ايران ص ٨٧-٨٩،١٢٠-١٢٤،١٣٩-١٤٥ و ١٦٢-١٧١؛ سيرى در جنگ ايران و عراق، ج ٦، آغاز تا پايان، ص ٦٠-٦٢،٧٤-٧٥،٩٠-٩٥،١٣٣-١٣٤ و ١٦٩.