ترور و دفاع مشروع - برجی، یعقوبعلی - الصفحة ٧١ - ١-٤ تجاوز

آنچه موجب ضمان است را ضامن است اما اگر ترس از مال خود داشته باشد، احتياط در ترك دفاع است، مخصوصاً مثل جراحت و قتل. [١]

د. تجاوز افراد غير مسئول و حيوانات:

يكى از سؤالاتى كه در بحث دفع تجاوز مطرح است آن است كه آيا دفاع مشروع تنها در مقابل تجاوز انسان‌هاى مسئول است يا اينكه انسان حق دارد در برابر تجاوز و حمله انسان‌هاى غيرمسئول مانند ديوانه يا صغير يا حتى حمله حيوانات از خود دفاع كند و اگر در مقام دفاع صدمه و آسيبى به انسان غيرمسئول يا حيوان وارد ساخت ضامن نيست؟ فقيهان تصريح كرده‌اند كه در مشروع بودن دفاع، تفاوتى نمى‌كند كه منشأ خطر انسان باشد يا حيوان، عاقل باشد يا ديوانه، صغير باشد يا كبير. نظر فقيهان را به تفكيك در اين دو مورد بيان مى‌كنيم:

الف. دفاع در مقابل حمله حيوانات

محقق حلى در كتاب شريف شرائع الاسلام دراين‌باره نوشته است:

انسان حق دارد در مقابل حمله چارپايان از خويش دفاع كند، اگر در حال دفاع چارپا تلف شود ضامن نيست. [٢]

بعد از محقق، عين همين مسأله در بسيارى از كتابهاى فقهى تكرار شده است. مانند القواعد، [٣]مسالك، [٤]ايضاح الفوائد [٥]و مجمع الفايدة والبرهان. [٦]صاحب جواهر در شمول ادله دفاع نسبت به اشكال دفاع از حمله حيوانات كرده و بر اين باور است كه ادله دفاع مجوز دفاع از متجاوزى را كه داراى شعور و تكليف است صادر كرده و شامل مورد بحث نيست. وقتى ادله دفاع شامل نشد، به دليل حرمت تصرف مال غير، تا چه رسد به اتلاف مال غير، مى‌توان تمسك كرد و حكم به ضمان حيوان در صورت تلف نمود.» [٧]