مطلق است، اين جمله هم بايد مطلق باشد تا بتوان اين حكم مطلق را از آن استنتاج كرد. بنابراين، اين جمله دلالت بر مشروعيت اصل دفاع و مقابله به مثل در هرگونه حرمت‌شكنى و تجاوز از سوى متجاوزان دارد و شامل جهاد دفاعى و دفاع از نفس و مال مى‌شود. و اختصاصى به ماههاى حرام، حرم و مسجد الحرام ندارد.

دوم. فمن اعتدى عليكم فاعتدوا عليه بمثل ما اعتدى عليكم:

اين جمله متفرع بر جمله قبل و از آن قابل استنتاج است، در عين حال خود اين جمله نيز به طور مستقل بر قاعده كلى «مقابله به مثل» دلالت دارد و شكى نيست كه همه انواع دفاع بويژه دفاع سرزمينى از مصاديق روشن مقابله به مثل هستند.

٢. وَإِنْ عَاقَبْتُمْ فَعَاقِبُوا بِمِثْلِ مَا عُوقِبْتُم بِهِ وَلَئِن صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَيْرٌ لِلصَّابِرِينَ. (نحل:١٢٦)

اين آيه خطاب به مسلمانان است و منظور از عقاب مجازات مشركين و كفار است. در مقابل مجازاتى كه مشركان نسبت به مؤمنان در برابر ايمان به خدا و ترك بت‌هاى آنان روا داشتند.

آيه فوق دستور مى‌دهد كه اگر خواستيد آنان را مجازات كنيد، موظف به رعايت تناسب و مقابله به مثل هستيد و نبايد از اين حد تجاوز كنيد.

محتواى اين آيه مشابه محتواى آيه پيشين (فمن اعتدا عليكم. . .) است.

با اين تفاوت كه آيه اعتدا ظاهر در يك حكم تعليقى است كه هنوز موضوع آن تحقق نيافته است و قبل از تحقق تجاوز، آيه دستور مى‌دهد كه اگر به شما تجاوز شد، شما هم از خود دفاع كرده و مقابله به مثل كنيد، ولى در اين آيه از آنجا كه از تعبير عقاب استفاده شده، گوياى آن است كه تجاوز و تعدى اوليه انجام گرفته شما هم حق داريد مقابله به مثل كرده و آنان را دفع كرده و مجازات نماييد. منتها بايد مجازات شما نسبت به او، متناسب با تعدى و عمل تجاوزكارانۀ او نسبت به شما باشد.

قرائن فراوانى در آيه وجود دارد كه نشان مى‌دهد يكى از مصاديق روشن آيه همان دفاع سازمان يافته از سرزمين است و اختصاص به دفاع فردى يا گروهى از نفس و عرض ندارد. در اينجا به بعضى از قرائن اشاره مى‌كنيم:

الف) ذيل آيه مى‌فرمايد: لاتك فى ضيق مما يمكرون. اين ذيل نشان مى‌دهد كه آيه فوق به روابط ميان مسلمانان و مشركان مربوط است و به مسائل شخصى مربوط نيست.

ب) شأن نزول آيه نيز نشان مى‌دهد كه آيه فوق در مورد دفاع سازمان يافته است. در تفسير على بن ابراهيم در مورد شأن نزول آيه مى‌خوانيم: