ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٦٠ - بهايى گرى، سرويس اطلاعاتى بريتانيا و نهضت جنگل
بهايىگرى، سرويس اطلاعاتى بريتانيا و نهضت جنگل
عبدالله شهبازى
شبكه بهائىها در شكست و سركوب نهضت جنگل نقش اطلاعاتى و خرابكارانه بسيار مؤثر و مرموزى ايفا كرد، نقشى كه تاكنون مورد بررسى كافى قرار نگرفته است. احسانالله خان دوستدار، چهره سرشناس تروريستى كه در صفوف نهضت جنگل تفرقه انداخت و «كودتاى سرخ» را بر ضدّ ميرزاكوچك خان هدايت كرد، به يكى از خانوادههاى سرشناس بهائى سارى (خانواده دوستدار) تعلق داشت.[١] سردار محيى (عبدالحسين خان معزالسلطان)، همدست او،[٢] از اعضاى خاندان اكبر بود كه برخى از اعضاى آن، به ويژه ميرزا كريمخان رشتى، به رابطه با «اينتليجنس سرويس»- سازمان اطلاعاتى و امنيتى انگليس- شهرت فراوان دارند. حداقل دو تن از برادران ميرزا كريم خان رشتى و سردار محيى، مبصر الملك و سعيد الملك، را به عنوان بهايى فعال مىشناسيم.[٣] فتحالله اكبر (سردار منصور و سپهدار رشتى) برادر ديگر ايشان است كه در آستانه كودتاى ٣ اسفند ١٢٩٩ رئيس الوزرا بود و نقش مهمى در هموار كردن راه كودتا ايفا نمود.[٤]
در اين ميان نقش احسانالله خان دوستدار، به عنوان يكى از برجستهترين تروريستهاى تاريخ معاصر ايران، حائز اهميت فراوان است. مأمور اطلاعاتى اعزامى حزب بلشويك به جنگل در گزارشى به باكو ارزيابى خود را از ميرزا كوچكخان و احسانالله خان دوستدار چنين بيان مىدارد:
«ثابت قدمى فوقالعاده ميرزاكوچك خان و دقت فوقالعاده، علاقه و همدردى او نسبت به اطرافيان و وضع وخيم روستاييان و خويشاوندان، احترام شديد اطرافيان و علاقه به او برانگيخته است ... زندگى كوچكخان خيلى ساده است، او در اتاق سادهاى زندگى مىكند، همراه رفقاى خود و مجاهدها روى تشك كاه مىخوابد، هيچگونه مبل و زرق و برقى كه مخصوص خانهاست، وجود ندارد. او زندگى كاملًا متواضعانهاى دارد، سيگار نمىكشد: خوشگذرانى نمىكند، مشروب نمىخورد و از ساعت شش صبح تا نصف شب كار مىكند».
مأمور اطلاعاتى حزب بلشويك در ادامه مىنويسد: «احسانالله خان ... داراى شخصيت ضعيف، خودخواه، داراى نظرات اغراقآميز و آدمى شهرتپرست است. او جزو فرقه بابىها (يكى از فرقههاى ايران) است و پدر زن او ميرزا حسن خان يكى از مقامات مهم اين فرقه است. از مشخصات ويژه او عدم ابتكار و نداشتن آگاهى سياسى است. احسانالله معتاد و الكلى است به طورى كه مصرف «ودكا» ى او در روز پنج بطرى و مصرف ترياكش تا دو مثقال است و اين مقدار زيادى است. او در اثر نفوذ گروه سردار محيى سريعاً ترقى كرده است ... او مىخواست كوچكخان را به مرام باب جلب كند ولى كوچكخان اعتراض كرد كه حالا وقت پرداختن به مذهب نيست؛ لازم است براى آزادى وطن از انگليسىها و از ظلم شاه كار كرد. اين امر سبب شد كه اين بابى، كه به تدريج شبكه دسايس خود را تنيده بود، با دار و دسته خود از اردوى كوچكخان خارج شود ... [سردار محيى] اين شخص بىاراده و بىفكر [احسانالله خان] را مطمئن كرده بود كه با برقرارى كمونيسم در ايران بهايىگرى در ايران موفق خواهد شد و آن را مذهب رسمى اعلام خواهند كرد. اين موضوع براى هر فرد بهائى اغواكننده است. اين وعده احسانالله خان را كاملًا اغوا كرد كه به منظور انتقام از تعقيب ديرينه بهائىها توسط مسلمانان شعارها و اعلاميههايى انتشار دهد ... اين بابى كهنه مغز باور كرده بود كه كمونيسم اجازه خواهد داد بهائىگرى در ايران توسعه يابد و مذهب رسمى كشور شود. اين بود عللى كه احسان الله خان را از كوچكخان دور مىكرد و