بنا به نقل گروهى از تاريخ‌نگاران شيعى، سيزده جمادى‌الاول مصادف با شهادت بزرگ بانوى اسلام، حضرت فاطمه زهرا (س) است. محلّ قبر شريف آن بزرگوار- بنا به وصيّت حضرتشان- مخفى است. به همين مقصود، اميرالمؤمنين (ع) چهل صورت قبر در قبرستان بقيع ايجاد نمود و يكى از اماكنى كه احتمال وجود قبر مطهر در آن مى‌رود بقيع است.

در مقاله پيش رو، نويسنده به نقش و تاريخ زنان در بقيع مى‌پردازد.

درباره نقش و تاريخ زنان در بقيع، با موارد بسيارى روبه‌رو مى‌شويم كه نشان‌دهنده حضور مثبت و ماندگارى نام و ياد آنان است. در اين نوشتار، نمونه‌هايى ارائه مى‌شود.

حضور هميشگى در بقيع‌

عالمان دين، زيارت قبور را مستحق مى‌شمارند. اين استحباب، ريشه در رفتار پيامبر (ص) و نيز رفتار عملى فاطمه (س) دارد و زن و مرد را شامل مى‌شود. رسول خدا (ص)، به همراه تعدادى از ياران خود، هر شب جمعه به بقيع مى‌آمد و سه بار مى‌فرمود: «السلام عليكم يا اهل الدّيار». ١

چرا خبرم نكرديد؟

زيد بن ثابت مى‌گويد: به همراه رسول خدا (ص) حركت مى‌كرديم تا كه به بقيع رسيديم. در آنجا قبر جديدى را يافتيم. رسول خدا (ص) پرسيد: «اين قبر كيست؟» گفتند: فلان زن. پيامبر او را شناخت و فرمود: «چرا به من خبر نداديد؟» گفتند: شما روزه بوديد و استراحت مى‌كرديد و نمى‌خواستيم شما را بيازاريم. فرمود: «اين كار را نكنيد؛ هر كس بميرد، خبرم بدهيد كه نماز من بر او، رحمت خواهد بود؛ آن‌گاه خود در برابر قبر ايستاد و ما پشت سر او ايستاديم و نماز ميت خوانديم». ٢

او را از فشار قبر نجات بده‌

رسول خدا (ص) پس از دفن دختر خود، رقيه، كنار قبر او ايستاد؛ سر به آسمان بلند كرد و در حالى كه از ديدگانش اشك جارى بود، فرمود: «من به ياد رقيه و سختى‌هايى كه او ديد، افتادم؛ دلم براى او سوخت و از خدا خواستم كه او را از فشار قبر نجات دهد». دعاى پيامبر، اين بود: «خدايا! به خاطر من، رقيه را از فشار قبر، رهايى ده». خداوند نيز دعاى پيامبر (ص) را اجابت فرمود. ٣

گريه فاطمه (س) كنار قبر خواهر

هنگامى كه رقيه، دختر پيامبر (ص)، از دنيا رفت، آن حضرت خطاب به دخترش فرمود: «به سلف صالح ما عثمان بن مظعون و يارانش، ملحق شو». در آن حال، حضرت فاطمه (س) در كنار قبر بود و آن‌قدر اشك ريخت كه قطرات آن به درون قبر فرو ريخت. ٤

جايگاه نماز فاطمه (س) در بقيع‌

شيخ صدوق، پس از بيان كيفيت زيارت امامان بقيع (ع)، مى‌نويسد: در مسجدى كه در آنجا هست، هشت ركعت نماز بخوان؛ يعنى براى هر امام از امامان چهارگانه مدفون در بقيع، دو ركعت نماز زيارت بخوان. گفته مى‌شود كه آنجا، جايگاه نماز فاطمه (س) است. ٥ ظاهراً مراد از آن مسجد، «بيت‌الاحزان» است.

بيت‌الاحزان‌

پس از جريان‌هاى دردناك و ستم‌هايى كه بر فاطمه زهرا (س) رفت، امير مؤمنان، على بن ابى طالب (ع)، خانه‌اى را در قبرستان بقيع- كه در سمت شرقى مدينه و بيرون از شهر بود- براى فاطمه (س) ساخت كه به آن بيت‌الاحزان مى‌گفتند. فاطمه زهرا، هر