ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٥٨ - بداء
پرسش شما و پاسخ موعود
بداء
اشاره:
اين صفحه اختصاص به طرح پرسشها، شبهات و مسائلى دارد كه براى شما عزيزان مطرح شده و يا در محيط خانواده، مدرسه، دانشگاه يا محل كار شما از آنها صحبت به ميان آمده است؛ چه در موضوع مهدويت و چه در ساير زمينههاى اعتقادى و اخلاقى.
پس دست به كار شويد و از همين حالا پرسشهاى خود را با ما در ميان بگذاريد. ما هم سعى مىكنيم پاسخهاى مناسبى به آنها بدهيم.
يكى از خوانندگان مجله اين پرسش را مطرح كردهاند كه: با توجه به اينكه شيعه به «بداء» اعتقاد دارد، آيا لازمه اعتقاد به آن، نسبت دادن ناآگاهى به خدا نيست؟
پاسخ اين پرسش را به قلم مرجع و استاد بزرگوار حضرت آيتالله العظمى سبحانى تقديم ايشان و همه خوانندگان گرامى موعود مىكنيم.
«بداء» از عقايد اسلامى است كه همه مسلمانان جهان بدان عقيده راسخ دارند، به شرط آنكه درست تفسير شود. برخى از آنان از به كار بردن لفظ بداء خوددارى مىكنند، وحشت آنان از به كار بردن لفظ بداء ضررى به محتوا نمىزند، زيرا مقصود واقعيت بداء است نه اسم آن. حقيقت بداء بر دو اصل استوار است:
الف- خداوند داراى قدرت و سلطه مطلق بر جهان هستى است و هر زمان بخواهد مىتواند تقديرى را جايگزين تقدير ديگر سازد، در حالى كه بر هر دو تقدير، علم پيشين داشته و هيچگونه تغييرى نيز در علم وى راه نخواهد يافت، زيرا تقدير نخست چنان نيست كه قدرت خدا را محدود ساخته و توانايى دگرگون كردن آن را از او سلب كند، خداوند متعال بر خلاف عقيده يهود كه مىگفتند: «يَدُاللَّهِ مَغْلُولَةٌ؛ دست خدا بسته است»، قدرت گستردهاى دارد و به تعبير قرآن دست او باز است: «بل يداه مبسوطتان».[١]
ب- اعمال قدرت از سوى خداوند و اقدام وى به جايگزين كردن تقديرى به جاى تقدير ديگر، بدون حكمت و مصلحت انجام نمىگيرد و انجام اين كار در گرو اعمال خود انسان است كه از طريق اختيار و برگزيدن زندگى شايسته يا ناشايسته، زمينه دگرگونى سرنوشت خويش را فراهم مىسازد.
فرض كنيم انسانى، حقوق والدين و بستگان خود را مراعات نمىكند. طبعاً اين عمل ناشايست، در سرنوشت او تأثير ناخوشايندى خواهد داشت. حال اگر در نيمه زندگى از كرده خود نادم گشته و از آن پس به وظايف خود در اين باره اهتمام ورزد، در اين صورت زمينه دگرگونى سرنوشت خود را فراهم كرده و مشمول آيه «يَمْحُوااللَّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ» خواهد شد. اين مطلب در عكس قضيه نيز حاكم است.
آيات و روايات در اين مورد بسيار است كه برخى را يادآور مىشويم:
١. إِنَّ اللَّهَ لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ؛[٢] خدا وضع هيچ قومى را (از آسايش به سختى) دگرگون نمىسازد مگر اينكه آنان خود وضع خويش را دگرگون سازند.
٢. وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرى آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَيْهِمْ