شام قديم يا شامات از لحاظ جغرافيايى سرزمينى بزرگ در آسياى غربى در حدّ فاصل درياى مديترانه، سواحل غربى فرات، مرز شمالى حجاز، مرز جنوبى روم شرقى قديم و تركيه فعلى است. معروف ترين رود اين سرزمين فرات است.

شام از لحاظ تاريخى يك پاى هميشگى تاريخ اسلام است و در تاريخ جنگ هاى دوران اسلامى، به خصوص جنگ هايى كه با اروپاييان در گرفته است، جايگاه ويژه اى دارد.

آشنايى با موقعيت شام‌

شام از لحاظ تاريخى يك پاى هميشگى تاريخ اسلام است و در تاريخ جنگ هاى دوران اسلامى، به خصوص جنگ هايى كه با اروپاييان در گرفته است، جايگاه ويژه اى دارد. شام پس از جنگ جهانى اوّل به چهار كشور سوريه، اردن، فلسطين و لبنان تقسيم شد. خود اين چهار كشور مانند تمام سرزمين هاى استقلال يافته عثمانى، تاريخ درازى نداشته اند امّا به گفته مورخان وارث سرزمينى قديمى و باستانى با پنج هزار سال قدمت به نام شام هستند؛ زيرا «الشام و الشام» نامى بوده كه جغرافى دانان عرب بر درياى روم و بيابان ممتدى كه از ابله تا فرات و از طرف ديگر از فرات تا مرز روم محدود مى شده است، اطلاق مى كرده اند. در حقيقت سرزمين شام اوّلين مركز بينِ مراكز تمدن عربى اسلامى بوده است.

شام تا پيش از آنكه تحت سلطه مسلمانان درآيد در تصرّف امپراتورى روم شرقى بوده است. پس از مهاجرت قبايلى از جزيرةالعرب (شبه جزيره عربستان) به اين سرزمين بود كه ورود اعراب به شام گسترش يافت و قبايلى عربى به اين ديار كوچانده شدند كه مهم ترين آن قبايل عبارت بودند از: قضاعه، جذام، لخم، كلب، تنوخ، سليح و بهراء. آنان به دليل زندگى طولانى در جوار روميان غالباً به كيش نصرانى درآمده و آداب و رسوم آنان را پذيرفته بودند تا اينكه پس از بعثت و رحلت پيامبراكرم (ص) با دو جنگ؛ يعنى سريه موته و غزوه تبوك اين منطقه به دست مسلمانان افتاد. پس از آن هم در دست مسلمانان باقى ماند.

شام در سال چهاردهم هجرت در عصر خلافت ابوبكر فتح شد و باقى مناطق در خلافت عمر تصرف شد. با تصرف شام به وسيله سپاه اسلام، فرهنگ اين دين جديد بر اقوام مذكور غلبه يافت. از آنجايى كه بنى اميه ساكن شام بودند، حكومت آنجا به معاوية بن ابى سفيان واگذار و او در زمان عمر و عثمان به عنوان والى شام انتخاب شد. وى تا سال ٣٥ حاكم بود تا اينكه در سال ٣٥ با خلافت امام على (ع) از حكمرانى شام عزل شد. پس از شهادت‌