شام با ادامه واقعه كربلا معنا مى پذيرد؛ زيرا كاروان اسرا از كربلا به سوى شام كه در آن زمان محلّ حكمرانى امويان بود به راه افتادند و بعد از پرده بردارى از جنايات امويان و بيان واقعيت ها، مردم شام به ستمگرى حاكمشان آگاهى يافته، بر ضدّ اين حكومت با تحريك عبّاسيان شورش كردند.

قيام موفقيت آميز عبّاسيان در دهه هاى نخست قرن سوم هجرى گرچه حركتى شيعى نبود از دو جنبه به توسعه تشيع كمك نمود. نخست اينكه جنبش عبّاسيان برخى شعارهاى شيعيان، مثل دعوت به آل محمد (ع) را در نواحى گوناگون پراكند و ديگر اينكه استقرار بنى عبّاس بر اريكه قدرت زمينه ساز قيام هاى ديگرى از جانب علويان و شيعيان گرديد. اين امور كمك كردند تا تشيع از اختناق به وجود آمده در دوره امويان خارج شود و ندايش به گوش كسان بيشترى برسد.

يكى از مراكز تجمع شيعيان در آغاز عصر غيبت شام بوده است؛ زيرا مردم طبريه، نابلس، قدس و بيشتر مردم آن ديار بر مذهب تشيع بودند و ارتباط مردم جبل عامل و طرابلس با علامان شيعه در همين زمان، حاكى از وجود شيعيان در اين نواحى است. شهر «حمص» نيز با تشكيل دولت حمدانى در شام به تشيع روى آورد.

دمشق از سال ٤٠ هجرى تا سال ١٣٢ هجرى قمرى پايتخت دولت اسلامى بود. در اين تاريخ با به قدرت رسيدن عبّاسيان شام اعتبار خود را از دست داد و بعد از ساليان سال كه حمدانيان، فاطميان مصر، سلاجقه و عثمانيان بر آن ديار حكومت راندند، دارالخلافه از شام به بغداد منتقل شد.

شام كنونى؛ سوريه‌

امروز شام همان جايى است كه بسيارى از مردم آرزوى ديدنش را دارند. همان جايى كه حرم حضرت زينب و حضرت رقيه (س) را در خود جاى داده است، همان جايى كه مردم به خرابه هاى پر از درد و رنج ولى با افتخارش عشق مى ورزند.

يكى از شهرهايى كه همواره در بررسى ها و پژوهش هاى تاريخى از اهميت بسيار زيادى براى مورخان و باستان شناسان برخوردار بوده دمشق است. شهر دمشق با دارا بودن تاريخى چندين هزار ساله در نظر بسيارى از پژوهشگران و باستان شناسان به عنوان اوّلين پايتخت شناخته شده در جهان به شمار مى رود از اين رو با توجه به موقعيت متمايز و برجسته اش در مقايسه با ساير شهرها، اتحاديه عرب آن را به عنوان پايتخت فرهنگى جهان عرب در سال ٢٠٠٨ م. تعيين نموده است.

از آثار تاريخى سوريه يا شامات قديم مى توان به موارد زير اشاره كرد:

١. كوه قاسيون در شمال شرقى دمشق بنا به گفته امالى محل فرو نشستن كشتى نوح است و در اين كوه منطقه اى به نام اصحاب كهف وجود دارد. در دامنه اين كوه نيز قبر پيامبران زيادى واقع شده است.

٢. مسجد اموى نيز بت خانه اى بوده است كه پس از فتح شام توسط مسلمانان قسمتى از آن به مسجد تبديل شد و در اين مسجد مقامات و مرقدهاى ذيل وجود دارد: مرقد حضرت هود (ع)، مقام حضرت خضر (ع)، محل هبوط حضرت عيسى (ع)، محل دفن سر مبارك حضرت يحيى (ع)، محل غسل تعميد مسيحيان، مقام رأس الحسين (ع)، محراب امام زين العابدين (ع)، مقام هابيل نبى نيز در ٤٠ كيلومترى شهر دمشق در كوه هاى زنبدانى در نزديكى مرز سوريه و لبنان قرار دارد.

در حال حاضر موقعيت جغرافيايى سوريه بين مدار ٣٢ و ٣٧ درجه شمالى و ٤٢ و ٣٥ شرقى است. اين ويژگى سبب گرديده است كه سوريه موقعيت مهمّ راهبردى از نظر بازرگانى و سياسى به دست آورد و محل اتصال سه قاره مهمّ آسيا، آفريقا و اروپا گردد. اين كشور نقطه اتصال مراكز صنعتى و بازرگانى اروپا و مراكز توليد نفت در منطقه خليج فارس و هشتاد و هشتمين كشور جهان است و مسلمانان اين كشور ٨٦ درصد جمعيت آن را تشكيل مى دهند.

منابع مورد استناد:

١. جعفريان، رسول، تاريخ خلفا، ص ٤٤.

٢. خفيرى، حيدر (١٣٨٧) سيماى دمشق در شعر مولوى، فصلنامه فرهنگى رايزنى فرهنگى جمهورى اسلامى ايران در دمشق، پاييز، ص ٨٢.

٣. سايت اينترنتى «كتابخانه ظهور»، شامات سوريه.

٤. سايت اينترنتى «يوسف محمدزاده».

٥. محجوب، محمود و فرامرز ياورى (١٣٦٦) گيتاشناسى كشورها، گيتاشناسى، شماره انتشاراتى ١٥٤، چاپ ششم، تهران، ص ١٨٤.

٦. معين، محمد (١٣٧١) فرهنگ فارسى، ج ٥، انتشارات اميركبير، چاپ هشتم، تهران، ص ٨٢١.

٧. مؤسسه فرهنگى جام، معارف آسمانى.

٨. يعقوبى، ابن واضح (١٣٤٣)، البلدان، ترجمه محمد ابراهيم آيتى، بنگاه ترجمه و نشر كتاب، تهران.