ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٦٠ - مسجد جمكران
نقشه معين شده توسط امام (ع) به بندهاى صالح از بندگان خدا، مرحوم حاج قدرت الله لطيفى- مدير فقيد هيئت امناى مسجد- داده شد و پس از آن در سالهاى اخير شاهد گسترش فضاى شبستانها و حياط مسجد بودهايم.
اقبال به اين مسجد به حدى بوده كه علاوه بر خيل ميليونى عشاق كه در ايام مختلف به اين مكان شريف بار مىيابند تاكنون مستندهاى متعددى توسط شبكههاى مختلف تلويزيونى كشورهايى مانند آمريكا، انگلستان، آلمان و ... با مبنايى خصمانه بر ضدّ اين مكان مقدس تهيه و پخش گرديده است. مجموعه اين مستندها از طريق موتورهاى معروف جست و جو در اينترنت به راحتى قابل دستيابى و مشاهده است.
مطابق نقل خلاصه «البلدان» از كتاب «مونس الحزين»، اميرمؤمنان (ع) درباره مسجد جمكران خطاب به حذيفه فرمود: «اى پسر يمانى! قائم آل محمّد (ع) در اوّل ظهور، از شهرى كه آن را قم گويند و مردم را دعوت به حق مىكند، خروج نمايد. همه خلائق از شرق و غرب، به آن شهر روى آورند و اسلام، تازه شود ... اى پسر يمانى! اين زمين، مقدّس است، از همه لوثها، پاك است ... عمارت آن، هفت فرسنگ در هشت فرسنگ باشد. رايت وى بر اين كوه سفيد بزنند، به نزد دهى كهن، كه در جنب مسجد است، و قصرى كهن- كه قصر مجوس است- و آن را «جمكران» خوانند. از زير يك مناره آن مسجد بيرون آيد، نزديك آنجا كه آتشخانه گبران بوده ...»[١]
جالب است بدانيم هنگامى كه صاحب خلاصة البلدان، در قرن دوازدهم، اين حديث را از مونس الحزين نقل مىكرد، مسجد مقدّس جمكران، منارهاى نداشت؛ زيرا، براى نخستين بار، در سال ١٣١٨ ق. يك مناره در زاويه جنوب شرقى مسجد ساخته شد.[٢]
در طول سال، شبهاى چهارشنبه، مسجد مقّدس جمكران، پذيراى دهها هزار عاشق دل باختهاى است كه از شهرهاى دور و نزديك، به شهر مقدّس قم روى مىآورند و در حرم مطهّر حضرت معصومه (ع) پيشانى ادب بر آستان مىسايند و آن گاه راهى مسجد مقدّس جمكران مىشوند و با امام خود، به راز و نياز مىپردازند. علاوه بر اين بسيارى از علما مانند آيات عظام: حاج شيخ عبدالكريم حائرى، حاج ميرزا جوادآقا ملكى تبريزى، حاج سيد محمّدتقى خوانسارى، حاج سيد محمّد حجّت كوه كمرى، حاج آقا حسين بروجردى، حاج سيد حسين قاضى، حاج شيخ محمدتقى بافقى، حاج آقا مرتضى حائرى نيز در اين مكان به راز و نياز پرداخته و مىپردازند. هر وقت مرحوم آيتالله حائرى، مشكلى برايش پيش مىآمد، مرحوم آيتالله بافقى را به مسجد جمكران مىفرستاد و رفع مشكل مىشد. هر وقت شهريه حوزه تأمين نمىشد، مرحوم آيتالله حجّت، به مسجد مقدّس جمكران مشرّف مىشد و همان روز، شهريه تأمين مىگرديد. براى مرحوم آيتالله بروجردى، هر وقت مشكلى پيش مىآمد، گوسفندى مىفرستاد تا در كنار مسجد جمكران قربانى كنند. براى مرحوم آيتالله گلپايگانى، هر وقت مشكلى پيش مىآمد، عريضهاى مىنوشت و با گروهى از اصحاب و فرزندان خود، به مسجد مقدّس جمكران مشرّف مىشد و توسّل مىكرد و رفع مشكل مىشد. مرحوم آيتالله مرعشى، چهل شب چهارشنبه، در مسجد جمكران بيتوته كرد. آيتالله صافى، در مورد پدر بزرگوارشان، مرحوم آيتالله حاج ملّا جواد صافى گلپايگانى، نقل فرمودند كه ملتزم بود حتّى الامكان، پياده به مسجد جمكران مشرّف شود. آيتالله حاج سيد محمدتقى خوانسارى نيز غالباً پياده مشرّف مىشدند.[٣]
در عصر زعامت مرحوم آيتالله حاج سيد محمّد حجّت، قحطى و گرانى سختى پديد آمد، به طورى كه نان سنگك دانهاى يك تومان رسيد، در حالى كه شهريه طلّاب در ماه، فقط ده تومان بود. مرحوم آيتالله حجّت، چهل تن از طلّاب مهذّب و متدين را دستور داد كه به مسجد مقدّس جمكران مشرّف شوند و در پشت بام مسجد، به صورت دسته جمعى، زيارت عاشورا را با صد سلام و صد لعن و دعاى علقمه بخوانند و به حضرت موسى بن جعفر (ع)، حضرت ابوالفضل (ع) و حضرت على اصغر (ع) متوسّل شوند و رفع گرانى و نزول باران را از خداوند متعال بخواهند. آن چهل طلبه طبق فرمان مرجعيت اعلاى شيعه، به ميعادگاه عاشقان شرفياب شدند. بعد از اداى نماز تحيت و نماز حضرت بقيةالله، أرواحنا فداه، و توسّل به ذيل عنايت فرمانرواى جهان هستى، به پشت بام مسجد رفتند. آنگاه ختم زيارت عاشورا را، طبق دستور آن مرجع وارسته، انجام دادند و حوائج خود را با شفيع قرار دادن سه بابالحوائج، به درگاه حضرت احديت، عرضه داشتند و مسجد را به قصد قم ترك كردند. راه قديمى مسجد جمكران، از طرف روستاى جمكران بود. گروه چهل نفرى طلّاب، هنوز به دهِ جمكران نرسيده بودند كه درهاى رحمت گشوده شد و باران رحمت، سيلآسا فرو ريخت و طلّاب، ناچار شدند كه لباسهاى خود را درآورند، حتّى كفشهاى خود را به دست گرفتند، از ميان سيلابها عبور كردند.[٤]
آيتالله العظمى بهجت درباره مسجد جمكران فرمود: «خود اين مسجد افراد را راهنمايى مىكند، كسانى كه آنجا (مسجد جمكران) مىروند، مسجد خودش آنها را راهنمايى مىكند. چيزى خاص بيشتر از آنكه در