وقتى به روايات ائمه دين (ع) مى‌نگريم و اخبار مربوط به كشته شدن جماعت كثيرى از مردم در عصر ظهور را مى‌خوانيم در عجب مى‌آييم. چون، در هواى گرگ و ميش و غلبه نفاق، چشمان ما قادر به درك و تشخيص رنگ‌ها و كشف باطن نهفته در پس صورت‌ها نيست.

عبارت «الطّرق الى الله بعدد انفاس خلايق» به معنى «به تعداد نفوس و بندگان آفريده شده، راه رسيدن به خدا وجود دارد.»، منقول مَشايخ صوفيه است. اثبات اين قول يا نقد و ردّ آن موضوع اين مقاله نيست. نكته ظريف اين عبارت آن، است كه، جمله خلايق در سير و سلوك خود، به سوى حضرت خداوندى جلّ و علا به وحدت و يگانگى مى‌رسند. نيل به «منِ واحد» و «وحدت كلمه» روح و مقصود عموم خلايق فرض شده كه در عصر خود و در ميان نسل خود اين نايل شدن را ممكن و گمشده و مطلوب ره‌جويان و ره‌پويان وصال مى‌شناختند.

در عصر ما اين عبارت را به گونه‌اى ديگر مى‌توان بازخوانى كرد: به عدد نفوس و بندگان «منِ منتشر» و خدايگان ساخته و پرداخته شده وجود دارد. كه در نتيجه، نايل شدن به «من واحد» و «وحدت كلمه» متعذر، سخت و گاه ناممكن شده است. شايد اين عبارت منقول از معصوم: در آخرالزّمان «نگهدارى دين سخت‌تر از آتش در كف دست» است، شرح حال و توصيف وضع و روزگار بشر در عصر ما و پس از ما باشد.

برخى آمار حاكى از آنست كه در حال حاضر حدود ٤٠٠٠ فرقه در جهان تأسيس شده است، اين همه صرف‌نظر از ميليون‌ها «منِ منتشر» است كه در قالب ايده‌هاى سياسى، اجتماعى، خلق روزگار را به سوى خود فرا مى‌خوانند و هر يك دريافتى از روى پندار و خيال را مبنا و اساس دعوت خود قرار داده است.

راز اين همه «تفرّق و پراكندگى» در ميان بشر، بروز «تضاد» و بسط «كشمكش» پايان‌ناپذيرى است كه جان بشر را مبتلاى خود ساخته است. چنان‌كه اين روند ادامه يابد، هيچ دو نفرى به زير يك سقف گرد نخواهند آمد.

دغدغه و خلجان و نتيجه محتوم آن «كشمكش» پايان‌ناپذير انسان «با خودش» از يك سو و «با ديگران» از سوى ديگر كه به بروز تضاد و جدايى و تفرقه مى‌انجامد، ظهور «عمل شيطان»، تلاش و هم‌نوايى نفس اماره با او است در عصرى و ميان نسلى كه در خود و با خود استعداد «اين همه دورى» را پرورده است.

جنود شيطان، با رخنه در جان فرزندان آدمى و دميدن در سينه‌ها و سرها، خلق و جعل شرايطى را سبب شده‌اند كه هيچ ديارالبشرى قادر به ارائه تحليلى جامع و مانع از