مى‌كنند، مسئول تعليم، تربيت و اداره جزيره خضرا و نايب خاص حضرت (ع) در آن جزيره است. او مستقيماً از امام (ع) فرمان مى‌گيرد، ولى آن حضرت را نمى‌بيند و تنها هر صبح جمعه نامه‌اى به خط امام (ع) در نقطه معينى گذاشته مى‌شود كه در آن، اوامر آن حضرت و آنچه تا يك هفته مورد نياز خواهد بود، نوشته شده است.

على بن فاضل، مدت هجده روز در آن جزيره اقامت و از محضر سيد شمس‌الدّين استفاده مى‌كند و پس از آن، به او دستور مى‌رسد كه به وطنش باز گردد.

على بن فاضل، آنچه را از سخنان سيد شمس‌الدّين استفاده مى‌كند، در كتابى به نام «الفوائد الشّمسيه» گرد مى‌آورد و ماجراى تشرف خود را به تنى چند از عالمان معاصر خويش بازگو مى‌كند.

فضل بن يحيى طيبى، نويسنده قرن هفتم هجرى قمرى، در ١١ شوال ٦٦٩ ق. اين حكايت را از زبان على بن فاضل در شهر حلّه مى‌شنود و آن را در كتابى با نام «جزيرة الخضراء» گرد مى‌آورد.[١]

اين كتاب از سوى عالمان زير مورد توجه واقع شده است:

- شهيد اول آن را به خط خود نوشته است كه خطّ او در خزانه اميرمؤمنان (ع) پيدا شده است.

- محقق كركى آن را به فارسى برگردانده است.

- علامه محمدباقر مجلسى آن را در «بحار الأنوار» نقل كرده است.

- شيخ حر عاملى آن را در كتاب «إثبات الهداة» درج نموده است.

- وحيد بهبهانى به مضمون آن فتوا داده است.

- بحرالعلوم در كتاب «رجال» خويش، آن را مورد استناد قرار داده است.

- قاضى نورالله شوشترى، محافظت بر آن را بر هر مؤمنى لازم دانسته است.

- ميرزا عبدالله اصفهانى (افندى) آن را در كتاب «رياض العلماء» نقل كرده است.

- ميرزاى نورى آن را در كتاب «جنةالمأوى» و «نجم الثاقب» آورده است.[٢]

بر اساس حكايت على بن فاضل، امام مهدى (ع) و فرزندان ايشان، در جزيره خضرا، واقع در اقيانوس اطلس سكونت دارند و همه ساله، در موسم حج، حج مى‌گزارند و پس از زيارت پدران و اجداد طاهرينشان (ع) در حجاز، عراق و طوس، مجدداً به اين جزيره باز مى‌گردند. آن حضرت (ع) غالباً در اين جزيره اقامت دارد.[٣]

گفتنى است حكايتى نيز درباره محل اقامت امام مهدى (ع) از سوى شخصى به نام انبارى نقل شده است، ولى به دليل آنكه وى، آن را از شخصى مجهول نقل كرده است، به همان حكايت پيشين بسنده مى‌كنيم.[٤]

ب) ديدگاه مخالفان‌

جمعى از عالمان شيعه حكايت ياد شده را كه بر وجود جزيره خضرا به عنوان محل اقامت غالب حضرت امام زمان (ع) دلالت مى‌كند، داراى اشكال مى‌دانند و از آنجا كه دليل ديگرى در دست نيست، وجود چنان جزيره‌اى را نمى‌پذيرند.

پيش از نقل اشكال‌هاى وارد بر اين حكايت، لازم است اشاره‌اى به سند آن داشته باشيم. علّامه مجلسى در كتاب خود مى‌نويسد:

رساله‌اى مشهور به داستان جزيره خضرا واقع در درياى سفيد يافتم. چون اين رساله دربردارنده ياد كسانى است كه آن حضرت را ديده‌اند و همچنين در آن مطالب شگفت‌انگيزى وجود دارد، دوست دارم آن را در اينجا بياورم. از آن‌جا كه اين رساله را در اصول (كتاب‌هاى روايى) معتبر نيافتم، براى آن بابى مستقل گشودم و آن را آن‌گونه كه يافتم، نقل مى‌كنم.[٥]

وى آن‌گاه به نقل حكايت مى‌پردازد. در آغاز حكايت پس از خطبه آغازين چنين آمده است:

در خزانه امير مؤمنان و سرور اوصيا و حجت پروردگار جهانيان و امام پرهيزكاران، على بن ابى طالب- درود خدا بر او باد- متنى به خط شيخ فاضل و دانشمند عامل، فضل بن يحيى بن على طيبى كوفى- قدس الله روحه- يافتم كه در آن چنين آمده بود: «... اين بنده نيازمند به بخشش خداوند سبحان متعال، فضل بن يحيى بن على طيبى امامى كوفى كه خداى او را ببخشايد، چنين مى‌گويم: ...».

فضل بن يحيى در ادامه رساله به واسطه شيخ شمس‌الدّين بن نجيح حلّى و شيخ جلال‌الدين عبدالله بن حرام حلى، حكايت جزيره خضرا را از زين‌الدّين على بن فاضل مازندرانى نقل مى‌كند.[٦]

علامه سيد جعفر مرتضى عاملى، به بررسى سند اين حكايت پرداخته و اشكال‌ها و پرسش‌هاى متعددى را متوجه آن دانسته است كه در اينجا به مهم‌ترين آنها اشاره مى‌كنيم:

١. نخستين پرسش ما درباره فردى است كه در ابتداى روايت مى‌گويد: «در خزانه اميرمؤمنان ... على بن ابى طالب- درود خدا بر او باد- متنى به خط شيخِ فاضل و دانشمند عامل، فضل بن يحيى طيبى يافتم».

اين شخص از نظر ما ناشناخته و اسم و نسب و خصوصيات ديگر او كاملًا مجهول است. با يك نظر اجمالى به ابتداى روايت مى‌فهميم كه او به طور قطع مجلسى (ره) نيست؛ زيرا ايشان با صراحت فرمودند: «اين داستان را از يك رساله ديگر نقل مى‌كنم».

همان‌گونه كه سيد هاشم بحرانى (ره) (از معاصران مجلسى) در نقل داستان مى‌گويد: «بعضى از بزرگان فرموده‌اند كه اين حديث را به خط شيخ فاضل ... يافته‌ايم»،[٧] اين جمله هم مانند عبارت مجلسى دلالت‌