برپا مى شود پس عيسى پشت سر مردى از فرزندان من نماز مى خواند؛ هنگامى كه نماز اقامه شد [عيسى‌] مى ايستد تا [مهدى‌] در جايگاه بنشيند و با او بيعت مى كند پس از آن [عيسى‌] چهل سال زندگى مى كند.[١]

٣. آيه ١٥٨ سوره انعام‌

خداوند متعال مى فرمايد:

هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمُ الْمَلائِكَةُ أَوْ يَأْتِيَ رَبُّكَ أَوْ يَأْتِيَ بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ يَوْمَ يَأْتِي بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ لا يَنْفَعُ نَفْساً إِيمانُها لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمانِها خَيْراً قُلِ انْتَظِرُوا إِنَّا مُنْتَظِرُونَ‌.

آيا جز اين انتظار دارند كه فرشتگان به سويشان بيايند، يا پروردگارت بيايد، يا پاره اى از نشانه هاى پروردگارت بيايد؟ [اما] روزى كه پاره اى از نشانه هاى پروردگارت [پديد] آيد، كسى كه قبلًا ايمان نياورده يا خيرى در ايمان آوردن خود به دست نياورده، ايمان آوردنش سود نمى بخشد. بگو: «منتظر باشيد كه ما [هم‌] منتظريم».

روايات تفسيرى شيعه‌

روايات تفسيرى شيعه كه ذيل آيه مورد بحث وارد شده به دو دسته كلى تقسيم مى شوند:

دسته يكم، نشانه هاى قيامت: اين روايات تأويل عبارت «يوم يأتى بعض ايات ربّك ... خيراً» را مربوط به دوران آخرالزمان دانسته و به ذكر اشراط الساعة (نشانه هاى قيامت) پرداخته اند. در بعضى از اين روايات فقط به طلوع خورشيد از مغرب اشاره شده و در برخى ديگر نشانه هاى ديگرى همچون خروج دجال و خروج جنبنده زمين نيز مطرح شده است. به عنوان نمونه در تفسير عياشى روايت ذيل نقل شده است:

از زراره و حمران و محمد بن مسلم از امام باقر (ع) و امام صادق (ع) روايت شده كه در ذيل جمله‌ «يَوْمَيَأْتِي بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ لا يَنْفَعُ نَفْساً إِيمانُها» فرمودند: مقصود از اين آيات، طلوع آفتاب از مغرب و خروج جنبنده زمين و دجال است كه اگر انسان به گناه اصرار ورزد و عمل ايمانى به جا نياورد و اين آيه ها ظاهر شود، ايمانش سودى نخواهد داشت.[٢]

دسته دوم، روز خروج قائم (ع): اين روايات آيه مورد بحث را درباره امام مهدى (ع) تأويل كرده اند. شيخ صدوق در كتاب كمال الدين و تمام النعمة دو روايت در اين زمينه آورده كه به نقل يكى از آنها بسنده مى كنيم:

امام صادق (ع) درباره آيه‌ «يَوْمَيَأْتِي بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ ...». فرمود: منظور روز خروج قائم منتظر (ع) است. سپس فرمود: اى ابا بصير، خوشا به حال شيعيان قائم ما كه در دوران غيبتش منتظران ظهور او و در هنگام ظهورش مطيع او هستند؛ اينان اولياى خدا هستند كه برايشان بيمى نيست و غمگين نخواهند شد.[٣]

روايات تفسيرى اهل سنت‌

محتواى روايات تفسيرى اهل سنت درباره آيه مورد بحث، متضمن اين مطلب است كه خداوند متعال به وسيله اين آيه خبر داده كه ايمان آوردن شخص كافر پس از وقوع نشانه هاى قيامت (أشراط الساعة) مورد قبول نيست. البته نشانه هاى قيامت در اين روايات به شكل هاى مختلفى نقل شده كه در مجموع اين نشانه ها عبارتند از: طلوع خوشيد از مغرب، خروج جنبنده زمين، خروج يأجوج و مأجوج، خروج دجال و نمايان شدن دود.

طبرى روايات تفسيرى ذيل آيه مذكور را به دو دسته تقسيم كرده است:

دسته اول، يكى از نشانه هاى قيامت: اين روايات منظور از «بعض آيات» در عبارت‌ «يَوْمَيَأْتِي بَعْضُ آياتِ‌ ... خَيْراً» را فقط طلوع خورشيد از مغرب مى دانند. روايات متعددى در تفسير طبرى از رسول خدا (ص) در اين زمينه نقل شده است كه به يكى از آنها اشاره مى كنيم:

ابو سعيد خدرى از رسول خدا (ص) روايت‌