هنگامى كه ببينى حق از بين رفته و اهل آن رخت بر بسته‌اند و ببينى كه ستم همه شهرها را فرا گرفته است و ببينى كه قرآن كهنه شده و آنچه در آن نيست احداث شده و بر طبق خواسته‌ها توجيه و تفسير شده است؛ و ببينى كه دين دگرگون شده آنچنان كه آب در ظرف دگرگون مى‌شود.[٢]

آنچه گذشت بخشى از روايات فراوانى است كه در آنها به توصيف وضعيت قرآن و دين در پيش از ظهور و استقرار حكومت اهل بيت (ع) پرداخته شده است. چنانكه ملاحظه مى‌شود در نگاه پيامبر اسلام (ص) و اهل بيت (ع) در اين دوران، قرآن از جايگاه شايسته‌اى برخوردار نيست و با آرا و اهواى مردم توجيه و تفسير مى‌شود.

٢. قرآن پس از ظهور

بر خلاف تصويرى كه از جايگاه قرآن در پيش از ظهور ارائه شده است، در جهان پس از ظهور قرآن از جايگاه برجسته‌اى برخوردار بوده و در زندگى فردى و اجتماعى مردم نقش مهمى دارد.

بر اساس رواياتى كه در آنها به توصيف حوادث پس از ظهور پرداخته شده است، مى‌توان گفت در عصر ظهور دو اقدام اساسى در جهت احياى قرآن صورت مى‌گيرد:

٢- ١. بيان معارف قرآن: نخستين اقدامى كه حضرت مهدى (ع) در اين زمينه انجام مى‌دهد، توسعه و ترويج آموزش قرآن و بيان علوم و معارف- به گونه‌اى كه بر پيامبر (ص) نازل شده بود- است.

براى روشن شدن اين موضوع، در اينجا به برخى از رواياتى كه به بيان جايگاه قرآن پس از ظهور پرداخته شده، اشاره مى‌كنيم:

٢- ١- ١. امير مؤمنان (ع) در اين زمينه مى‌فرمايد:

گويى با چشم خود مى‌بينم كه شيعيانم در مسجد كوفه خيمه زده، براى مردم قرآن را آنچنان كه نازل شده آموزش مى‌دهند.[٣]

٢- ١- ٢. امام باقر (ع) نيز در اين باره مى‌فرمايد:

هنگامى كه قائم ال محمد (ع) برپا خيزد، براى كسانى كه قرآن را بر طبق نزول آموزش دهند، چادر مى‌زند.[٤]

٢- ١- ٣. امام صادق (ع) نيز در همين زمينه بيان زيبايى دارند، آن حضرت مى‌فرمايد:

چون قائم (ع) قيام كند، كتاب خداى عزّوجلّ را آنچنان كه هست تلاوت مى‌كند و قرآنى را كه امير مؤمنان (ع) نوشته بيرون مى‌آورد.[٥]

آن حضرت در ادامه روايت درباره مصحف امام على (ع) مى‌فرمايد:

هنگامى كه على (ع) از نوشتن قرآن كريم فارغ شد، آن را بر مردم عرضه كرد و فرمود: اين كتاب خداى عزّوجلّ است، آن گونه كه خدا بر محمد (ص) نازل كرد، و من آن را از دو لوح گرد آورده‌ام. مردم گفتند: ما مصحفى داريم كه همه آيات قرآن را در بر دارد، ديگر نيازى به اين نداريم. پس آن حضرت فرمود: به خدا سوگند، ديگر بعد از امروز آن را نخواهيد ديد! من وظيفه داشتم هنگامى كه از نوشتن آن فارغ شدم آن را بر شما عرضه كنم تا شما آن را بخوانيد.[٦]

٢- ٢. اقامه احكام قرآن: دومين قدم اساسى امام مهدى (ع) براى احياى قرآن در جامعه بر پا داشتن احكام قرآن و بناى جامعه عادلانه بر اساس آموزه‌هاى قرآنى است.

در عصر ظهور، بر خلاف عصر غيبت كه برخى مردم قرآن را بازيچه هوا و هوس‌هاى خود ساخته و براى تحقق ايده‌ها و آمال‌هاى خود آن را به هر گونه كه بخواهند تأويل و تفسير مى‌كنند، قرآن و آموزه‌هاى آن بر اميال و هواهاى نفسانى مقدم شده و محور برنامه‌ريزى‌هاى اجتماعى قرار مى‌گيرد.

اميرمؤمنان على (ع) در بيان بسيار زيبايى اقدام امام مهدى (ع) در زمينه حاكم كردن احكام قرآن بر هواجس و اميال نفسانى انسان‌ها را، به عنوان مقدمه برپايى عدالت، چنين توصيف مى‌كنند:

هواهاى نفسانى را به متابعت هدايت الهى باز مى‌گرداند، آن زمان كه مردم هدايت الهى را به متابعت هواهاى نفسانى درآورده باشند. آراء و انديشه‌ها را تابع قرآن گرداند وقتى كه قرآن را تابع آراء و انديشه‌هاى خود ساخته باشند [...] و او به شما نشان خواهد داد كه دادگرى چگونه است و كتاب خدا و سنت را كه متروك شده زنده گرداند.[٧]

به دليل همين پيوند ناگسستنى احياى احكام‌